HỌ LƯƠNG ĐỨC Ở LÀO CAI

Hôm tham dự Lễ hội Đền Thượng ( Rằm tháng Giêng Giáp Thìn tức 24/02/2024 ) trên Đồi Hỏa hiệu cạnh sông biên giới Nậm Thi ở phường Lào Cai, thành phố Lào Cai thấy có cụ giới thiệu  “ Đức Thánh Trần là một trong Tứ Bất tử của Việt Nam ” . Nhiều người gật gù, tán đồng! Mình nghe, ngẫm mà băn khoăn quá, đặc biệt là tính chính xác của thông tin này. Về lục tìm tư liệu ngộ ra khối điều. Trong tư duy của người Việt, con số bốn (tứ) là con số mang tính ước lệ và có ý nghĩa lớn. Đó là một hằng số được dùng để khái quát về một phạm trù nào đó.  Vì vậy có:  An Nam tứ đại khí 安南四大器 , là bốn kỳ quan, quốc bảo, tức bốn công trình nghệ thuật bằng đồng của thời Lý, Trần: Tượng Phật chùa Quỳnh Lâm ở Đông Triều, Quảng Ninh; Tháp Báo Thiên ở Thăng Long ; Chuông Quy Điền chùa Diên Hựu ( chùa Một Cột ); Vạc Phổ Minh ở chùa Phổ Minh , Thiên Trường ( Nam Định ); Thăng Long tứ trấn 昇龍四填 chỉ 4 ngôi đền thiêng thờ 4 vị thần trấn giữ 4 vị trí huyết mạch phía đông, tây, nam, bắc của k...

Bài thơ trên bộ tứ quý vẽ  Mai 梅 , Trúc   竹 , Cúc 菊 , Tùng 松 thể  hiện 4 mùa:  Xuân 春 , Hạ 夏 , Thu 秋 , Đông 冬    đã từng thấy ở đâu đó nay quên phéng. Lọ mọ mãi rồi cũng tìm được bộ tranh ( Đông Hồ ) nhưng thơ đề trên đó, do chữ nghĩa lỗ mỗ nên chữ nhớ, chữ quên song lần mò mãi rồi cũng tìm được chữ thấy là phù hợp và dán vào tranh. Chả hiểu có đúng không! Cứ tạm chấp nhận thế đã! 四季 ( 缺名) 春天梅蕊鋪清白 夏日紅花鬪好奇 菊傲秋情香萬斛 松凌冬雪玉千枝 Tứ quý ( Khuyết danh ) Xuân thiên mai nhụy phô thanh bạch, Hạ nhật hồng hoa đấu hảo kỳ, Cúc ngạo thu tình hương vạn hộc, Tùng lăng đông tuyết ngọc thiên chi. Bài cổ thi, đã có người dịch nghĩa là: Mùa xuân, hoa mai phô nhụy trong trắng, Mùa hạ, hoa hồng khoe sắc thắm tươi, Mùa thu, hoa cúc tỏa hương thơm ngát, Mùa đông, ngàn cành tùng tuyết phủ như ngọc. Dịch thành thơ là: Trời Xuân nhụy biếc nở mai thanh Tiết Hạ hồng hoa đỏ thắm cành Cúc tỏa hồn Thu hương...

Tự dưng là nhớ một bài thơ của Trạng Trình [1] trong Bạch Vân am thi tập - 白雲庵詩集     巨鰲戴山 碧浸仙山徹底清， 巨鰲戴得玉壺生。 到頭石有補天力， 著 腳潮無卷地聲。 萬里東溟歸把握， 億年南極奠隆平。 我今欲展扶危力， 挽卻關河舊帝城。               Cự ngao đới sơn Bích tẩm tiên sơn triệt để thanh, Cự ngao đới đắc ngọc hồ sinh. Đáo đầu thạch hữu bổ thiên lực [2] , Trước cước trào vô quyển địa thanh. Vạn lý Đông minh quy bả ác, Ức niên Nam cực điện long bình. Ngã kim dục triển phù nguy lực, Vãn khước quan hà cựu đế thành [3] . D ị ch nghĩa Nước biếc ngấm núi tiên trong đến đáy, Như con ngao lớn đội được bầu ngọc mà sinh ra. Ngoi đầu lên, đá có sức vá trời, Đặt chân xuống, sóng không có tiếng cuốn đất. Vạn dặm biển Đông quơ vào tay nắm, Ức năm cõi Nam đặt vững cảnh trị bình. Ta nay muốn thi thố sức phò nguy, Cứu vãn lại quan hà, thành cũ của nhà vua.   B ả n d ị ch c ủ a Đinh Gia Khán...