HỌ LƯƠNG ĐỨC Ở LÀO CAI

Vị trí làng Hương quê tôi trên bản đồ thời Đồng Khánh Cho đến nay, dù đã mang tên Phương Hạ từ 1966 nhưng những người cao tuổi và những người xa quê đều gọi làng tôi là làng Hương. Sinh thời phụ thân tôi bảo làng ta vốn xưa tên chữ là Hương Lạp, sau đổi thành Phương Lạp. Quá trình hình thành làng và sự đổi địa danh này do đâu và từ bao giờ chắc chẳng mấy ai tường. 1. Thời điểm đổi “Hương” sang “Phương”: Quá trình hình thành vùng đất quê tôi nằm trong sự hình thành đồng bằng Bắc Bộ từ thời kỳ hậu Canh tân (Pliestocéne 更新世 ) đồng thời gắn với quá trình lấn biển, bồi lấp các ô trũng, các đầm lầy do phù sa các con sông bồi đắp chưa kín qua nhiều thế kỷ của lớp lớp cư dân khác nhau. Đất khai canh đến đâu, con người dựng nhà, lập trại tới đó kèm theo là tụ hội dân cư. Khi vùng đất đó đủ rộng, dân cư đủ đông là khi các đơn vị hành chính mới được thiết lập. Hiện tại chưa tìm thấy tư liệu thành văn nào nói về quá trình hình thành thôn xã quê tôi cũng như việc định danh vùng đất ấy. ...

Trong đời người, ai cũng từng dính đến “Mụ”: nào “mụ đỡ”, “cúng mụ”, “tuổi mụ”. Nhưng xem ra hầu hết chưa mấy tận tường. Sau đây là ý hiểu và cách tiến hành của người chủ trang này. 1. Tìm hiểu từ nguyên:   “ Mụ ” là từ Nôm, mượn chữ “mỗ” 姥 cũng có âm là “mụ” trong Hán tự để ký âm. Với chức năng Danh từ chỉ người, trong tiếng Việt nó có các nghĩa như sau: - Từ chỉ hàng cháu trai cháu gái của vua trong triều đình nhà Nguyễn. - Người đàn bà đã có tuổi. Ví dụ trong Truyện Kiều của Đại thi hào Nguyễn Du có câu:    樓 𩇢𣎏姥綉婆   ( Lầu xanh có mụ Tú bà ). - Nữ thần 神女 hay Tiên nương 仙孃 đã nặn ra hình đứa trẻ và trông nom nó. - Tuổi tính theo âm lịch. Cổ nhân tính tuổi một người là tính từ khi thụ thai (9 tháng 10 ngày) . Do vậy tuổi mụ, hay tuổi ta được tính: năm DL hiện tại - năm sinh theo DL + 1. Cũng vì vậy nên trong dân gian có tục “Cúng mụ”. - Người đàn bà chuyên đỡ đẻ ở nông thôn xưa khi chưa có nhà Hộ sinh, Bệnh viện. “ Bà Mụ ”, gọi nôm na...