HỌ LƯƠNG ĐỨC Ở LÀO CAI

Lâu rồi, chả đụng đến Truyện Kiều 斷腸新聲 , hôm nay, sau giấc “đẫy tễ” giật mình tỉnh dậy rồi trằn trọc mãi, giơ tay với quyển sách quen, lần giở được câu 217-218. Trong đó cụ Nguyễn ( 阮攸 , 1766 – 1820 ) viết rằng: 没命量慮更迡 Một mình lưỡng lự canh chầy, 塘賒擬浽 𡢐 尼麻驚 Đường xa nghĩ nỗi sau này mà kinh! Như mọi lần, thử tìm hiểu ngữ nghĩa: Hai câu này thuần Nôm, khá dễ hiểu. “ Lưỡng lự ”: là một động từ chỉ sự cân nhắc, nghĩ ngợi nhiều, còn đang suy tính xem nên hay không nên, chưa biết quyết định như thế nào cho đúng. Nó đồng nghĩa với các từ Đồng nghĩa: do dự, đắn đo, phân vân . “ Canh chầy ”: có “chầy” là một Tính từ chỉ sự chậm, muộn, lâu và cả dài nữa. Trong Kiều còn có câu: “Đành lòng chờ đó ít lâu, Chầy chăng là một năm sau, vội gì!” và “Một mình âm ỉ đêm chầy, Đĩa dầu vơi, nước mắt đầy, năm canh” còn “canh” là   Danh từ   chỉ khoảng thời gian bằng một phần năm của đêm, thời trước dùng làm đơn vị tính thời gian về ban đêm; cũngtrong Kiều, có câu “Người về chiếc bó...

1.     Phép đo thời gian  : Nhu cầu cuộc sống đặt ra cho con người cần phân biệt những gì thuộc về quá khứ, những gì đang diễn ra và những gì sẽ diễn ra tiếp theo. Từ đó hình thành nên khái niệm Thời gian 時間 . Đó là yếu tố vô cực, nó có như vốn có và sẽ tồn tại vĩnh viễn cùng vũ trụ. Một đơn vị đo thời gian là một thời gian chuẩn ( thường không đổi theo thời gian ) dùng để làm mốc so sánh về độ lớn cho mọi thời gian khác. Đó là khái niệm vật lý chỉ trình tự xảy ra của các sự kiện và đo lượng ( nhiều hay ít ) mà sự kiện này xảy ra trước hoặc sau sự kiện kia. Từ đó, đặt ra yêu cầu phân chia thời gian. Hệ thống đặt tên cho các chu kỳ thời gian, thông thường là theo các ngày được gọi là lịch 曆 . Cách tính lịch gọi là Lịch pháp 曆法 gắn liền với thiên văn, với chiêm tinh học, là sản phẩm quan trọng mà các nền văn minh cổ của Trung Hoa, Ai Cập, Babilon, Hy Lạp đã đạt được. Quyển sách ghi lại lịch, đếm ngày, để ghi chép công việc, để tính toán sự biến chuyển của các ...