HỌ LƯƠNG ĐỨC Ở LÀO CAI

Hôm nay, tỉnh tôi đã “nới lỏng” nên bữa LOLOTICA sáng hơi kéo dài. Gần tan chầu, cao hứng các “bợm” lôi một lô một lốc chuyện ra kể, tự dưng có ông chốt hạ: “Một người làm quan cả họ được nhờ”. Câu ấy ám ảnh mình mãi! Về nhà, sau khi con cháu đi làm, đi học cả, bà xã dọn dẹp dưới nhà, một mình hơi rảnh bèn “lục tung” sách vở truy gốc gác câu kia thấy vừa khó vừa dễ! Chỉ biết rằng có những câu tương tự và một trong những câu đó là “một người làm quan sang cả họ”! Câu này có từ lâu rồi , chắc được chép bằng chữ Nôm , nhưng tìm mãi chả thấy nguyên bản. Học theo cổ nhân, dựa vào hình-âm-nghĩa, dùng 9 phép tạo chữ [1] , có thể hình dung nó thế này: “ 𠬠𠊚 濫官奇 𣱆 得洳 ”. Tìm một hồi nữa, không thấy gốc chữ Hán đâu cả mà chỉ thấy trong tiếng Trung có thành ngữ tương tự: “ 弹冠相庆 ; 拔矛连茹 ; 一子出家， 九祖升天 ”. Câu này, âm Hán Việt là: “ đạn quan tương khánh; bạt mâu liên như; nhất tử xuất gia, cửu tổ thăng thiên ” còn tiếng Trung hiện đại đọc là “ tán dàn guān guàn xiāng xiàng qìng bá máo lián rú ...

Ng ư ời Việt vốn coi “Hiếu hậu vi tiên”   孝厚為先 nên là một trong những dân tộc có tục thờ cúng tổ tiên sâu đ ậm và gần nh ư trở thành một tín ng ư ỡng: Đ ạo ông bà . Tín ng ư ỡng này bắt nguồn từ quan niệm “vạn vật hữu linh” 萬物之靈 , đ ó là niềm tin về sự bất tử của linh hồn nh ư Nguyễn Du ( 阮攸 , 1766–1820 ) đ ã viết   trong Truyện Kiều 傳翹 :   罗体魄群罗精英 “Thác là thể phách, còn là tinh anh”.   Do vậy dân ta có tục t ư ởng niệm ng ư ời đ ã mất bằng cách “giỗ”. Giỗ là một buổi lễ, nghi thức theo phong tục tập quán của ng ư ời Việt quan trọng nhất trong việc thờ cúng Tổ tiên, nhằm t ư ởng nhớ đ ến những ng ư ời đ ã mất. Đó là “chung thân chi tang” 終身之喪 có nghĩa là ngày tang trong suốt cả đ ời ng ư ời. Việc này đư ợc tiến hành vào ngày mất 忌日 kỵ nhật hay 吉忌 , Cát kị tính theo âm lịch ( hay còn gọi là “ngày ta ”). Đ ây là một nghĩa vụ của đ ạo hiếu từ phong tục đ ã đư ợc chế đ ịnh trong cổ luật và ngay trong thời @. Do vậy, ngày nay, ai cũng biết “ cúng giỗ ” là L ư u...