Điều TƯỞNG LÀ KHÓ mà là KHÓ KHÔNG TƯỞNG

Thói quen là một chuỗi phản xạ có điều kiện do rèn luyện mà có. Đó là những hành vi (nếp sống, phương pháp làm việc) được lặp đi lặp lại nhiều lần trong cuộc sống và rèn luyện (học tập, làm việc), là những hành vi định hình trong cuộc sống và được coi là bản chất thứ hai của con người (L’habitude est une seconde nature) nhưng nó không sẵn có mà là kết quả của việc sinh hoạt, học tập, rèn luyện, tu dưỡng của mỗi cá nhân trong cuộc sống hằng ngày, tuy vậy thói quen cũng có thể bắt nguồn từ một nguyên nhân đôi khi rất tình cờ hay do bị lôi kéo từ một cá thể khác. Có thể chia thói quen thành hai loại: thói quen xấu và thói quen tốt. Những suy nghĩ theo thói quen sẽ chỉ đạo có những hành động tốt hoặc xấu.

Bài này nhằm phục vụ và lấy “Kinh nghiệm” từ gia đình, bản thân,... nên sẽ  đi sâu vào “bệnh lý về THẬN” cùng những  “thói quen có lợi” hoặc  “gây hại” cho nó,... để áp dụng, lan truyền,... 

Nên nhớ rằng, mỗi người đều có lối sống, thói quen và sở thích riêng rất khác nhau và việc thay đổi những thói quen của một con người rất khó khăn. Qua thói quen, người ta có thể đoán biết được cá tính của con người cũng như có thể biết được tâm trạng của một người .

Nó được hình thành ở tuổi lên chín, từ sự bắt chước cha mẹ mình, diễn ra nhờ một hệ thống trong não bộ gọi là tế bào thần kinh gương (mirror neuron) nhằm hỗ trợ sự sinh tồn, giúp não bộ không phải làm việc để bảo toàn nhiên liệu (glucose và oxy) hành động theo thói quen là vô thức. Các yếu tố chính kích hoạt:

Hình ảnh: Những hình ảnh bắt mắt có thể kêu gọi thực hiện một thói quen.

Âm thanh: Chẵng hạn tiếng chuông báo thức kích hoạt việc thức dậy, âm báo email kích hoạt việc kiểm tra hòm thư, hay tiếng con khóc nhắc nhở đã đến lúc cho ăn, cho bú hoặc thay bỉm, thay tả.

Thời gian: Chẵng hạn như buổi sáng thường có thói quen uống cafe, tập thể dục, đọc sách.

Căng thẳng: Khi bị căng thẳng, não bộ bị quá tải sẽ thúc giục bạn thực hiện một thói quen (thường là vô thức) nhằm bảo tồn năng lượng cho não.

Giao thiệp: Có thể là nhân tố kích hoạt thói quen.

Niềm tin và cảm xúc: Niềm tin và cảm xúc tiêu cực thường kích hoạt thói quen xấu, trong khi niềm tin và cảm xúc tích cực sẽ kích hoạt thói quen tốt. Cảm xúc là chất xúc tác mạnh mẽ nhất tạo ra niềm tin, và niềm tin này thường được hình thành từ nội tâm (những lời tự nhủ), từ bên ngoài (lời của cha mẹ, bạn bè) hoặc từ các sự kiện mang tính cảm xúc (chiến thắng, thất bại).

Thói quen được chia làm hai loại chính gồm thói quen thông thường (những thói quen đơn giản, cơ bản và mang tính riêng rẽ. Đơn cử như sáng ngủ dậy lúc mấy giờ, đi làm bằng đường nào, cách cầm dĩa ăn, cách cầm đũa, dùng đũa. Những thói quen xấu như ăn vặt, ăn uống quá đà hay hút thuốc cũng được xếp vào nhóm thói quen thông thường) và thói quen cột mốc  (những thói quen phức tạp, có khả năng ảnh hưởng, tác động trực tiếp đến các thói quen thông thường khác. Nó quan trọng vì khả năng tự động triệt tiêu các thói quen xấu.)

Thay đổi dù chỉ một thói quen cũng là việc rất khó vì bộ não luôn chống lại. Các thói quen mới hình thành rất dễ biến mất sau một vài tuần, và khi mất động lực, ý chí hoặc gặp căng thẳng, những thói quen xấu cũ sẽ ngay lập tức xuất hiện trở lại. Thay đổi thói quen là một quá trình cần thời gian, cách tốt nhất là chỉ tập trung thay đổi một vài thói quen đơn giản trước, đó là bước bắt đầu từ những việc đơn giản. Nếu muốn có một thói quen tốt, hãy tham gia vào nhóm những người đã có sẵn thói quen đó hay việc áp dụng các phương pháp như Chất đống thói quen (Habit stacking) để thiết lập những thói quen sáng, trưa, chiều, tối mới một cách có hệ thống.

Một số thói quen được cho là tốt như thói sinh hoạt có nề nếp, lề lối, điều độ với tác phong nhanh nhạy, hoạt bát, khẩn trương, xếp đặt mọi thứ luôn gọn, sạch, đúng nơi, đúng chỗ. Thói quen lao động, công tác có khoa học như coi trọng và quý trọng thời gian, tiến trình biểu đã xác định, thực hiện nhiêm túc giờ nào việc ấy, làm đúng kế hoạch và có cân nhắc, tính toán công sức hợp lý, thói quen làm việc chăm chỉ thói quen đọc nhiều tài liệu và sách báo.Thói quen giao tiếp ứng xử có văn hóa thể hiện qua việc lời nói điềm đạm, đúng mực, đúng thời điểm, hợp tình, hợp cảnh, lịch sự, tế nhị và dùng đại từ nhân xưng theo đúng các mối quan hệ xã hội. Thói quen ăn mặc lịch sự, đầu tóc gọn gàng, quần áo sạch sẽ, hợp với tuổi tác, công việc, môi trường và hoàn cảnh giao tiếp. Thói quen rèn luyện sức khỏe thông qua việc tích cực, hăng say luyện tập thể dục thể thao, chăm lo giữ gìn vệ sinh thân thể...

Một số thói quen được cho là xấu như: Thói quen lộn xộn trong sinh hoạt hằng ngày cụ thể như tác phong lề mề, luộm thuộm, lôi thôi, lếch thếch thiếu gọn gàng, sạch sẽ, làm đâu bỏ đấy, cẩu thả.... Đại khái trong học hành, học tập không theo giờ giấc (thời khóa biểu), xếp đặt sách vở, đồ dùng học tập thiếu ngăn nắp, học tủ, học lệch, học vẹt. thói quen manh mún trong lao động, làm việc thiếu tính chủ động, không có kế hoạch cụ thể, không biết làm việc gì trước, việc gì sau, thích gì làm nấy. Thói quen bừa bãi trong giao tiếp, ứng xử, nói năng thiếu suy nghĩ chín chắn, nói không đúng lúc, đúng chỗ, không phù hợp với đối tượng, không tuân theo ngôi thứ và tôn trọng người khác, thói quen tùy tiện trong ăn uống và không hợp vệ sinh, thói quen lười nhác trong rèn luyện thân thể, ngại, lười vận động, không thường xuyên tham gia môn thể dục, thể thao.Ngoài ra có một số thói quen không tốt như thói quen trì hoãn, lề mề, chờ đến gần hạn cuối mới bắt tay vào công việc, thói quen chậm trễ, lợi dụng sự thoải mái đi trễ, về sớm, áo quần tuềnh toàng với áo thun hay quần jean rách.

Thói quen không hòa nhập, thói quen công kích, chỉ trích, đả kích, thói quen kết bè kết đảng, vây cánh bè phái, thói quen viết email, tin nhắn cẩu thả, gửi e-mail, tin nhắn khi tức giận, không kiểm soát phát ngôn trên mạng xã hội, thói quen đổ thừa, chê trách, oán trách khi gặp khó khăn, than thân trách phận. Hoặc một số thói quen gây hại cho não bộ như: Bỏ bữa sáng (thiếu hụt chất dinh dưỡng cho não), ăn uống quá độ, hút thuốc làm cho não teo lại từ từ, ăn nhiều đường, hít thở không khí ô nhiễm quá lâu, thiếu ngủ làm cho các tế bào não kiệt sức, trùm đầu khi ngủ, não không đủ oxy, lâu dần sẽ bị tổn thương, suy nghĩ khi bị bệnh gây sức ép lên não, lười suy nghĩ và kiệm lời.

Bảng 1: Thay đổi thói quen hàng ngày

Thói quen xấu hàng ngày	Thói quen tốt hàng ngày
Xem tivi quá nhiều.	Hạn chế chỉ xem tivi một tiếng mỗi ngày.
Không tập thể dục thường xuyên.	Tập thể dục 30 phút mỗi ngày.
Không để ý khẩu phần ăn.	Không được ăn quá 2.100 calo mỗi ngày.
Không đọc các tài liệu về công việc.	Dành 30 phút để đọc mỗi ngày.
Hay trì hoãn.	Hoàn thành danh sách việc phải làm mỗi ngày
Lãng phí nhiều thời gian.	Không lãng phí thời gian hôm nay.
Hút thuốc.	Hôm nay sẽ không hút thuốc.
Không gọi điện lại luôn cho người khác	Sẽ gọi điện lại cho tất cả mọi người
Không nhớ tên người khác.	Viết ra giấy và ghi nhớ.
Quên các sự kiện quan trọng.	Ghi nhớ những ngày quan trọng

Bảng 2: Thay đổi thói quen của J.C.Jobs

STT	Thói quen xấu	Thói quen tốt
1	Hay cá độ bóng đá.	Hôm nay không chơi cá độ.
2	Hút thuốc.	Hôm nay không hút điếu nào.
3	Hay ăn hàng quán.	Chỉ đi ăn hàng một lần một tuần.
4	Hay đi làm muộn.	Ngày nào cũng đi làm đúng giờ.
5	Hay dậy muộn buổi sáng.	Luôn dậy từ 5 giờ sáng.
6	Ít quan tâm vợ con.	Ngày nào cũng đi dạo với vợ.
7	Hay ăn vặt.	Hôm nay không ăn vặt.
8	Hay chửi thề.	Hôm nay không chửi thề.
9	Hay đi bar.	Hôm nay không đi bar.
10	Hay xem tivi.	Hôm nay chỉ xem tivi 30 phút.

Thói quen sinh hoạt và phát triển bản thân:

Quan tâm đến cơ thể: 76% triệu phú tập cardio 20-30 phút mỗi ngày (ít nhất 4 ngày/tuần) và 75% tránh xa các nhà hàng thức ăn nhanh.

Đọc sách: 85% đọc từ hai cuốn sách trở lên mỗi tháng và 88% dành ít nhất 30 phút mỗi ngày để đọc sách (trong đó 51% đọc về lịch sử, 55% đọc sách tự lực/self-help, 58% đọc tiểu sử người thành công và 79% đọc tài liệu giáo dục).

Xây dựng các mối quan hệ giá trị: 86% kết nối với những người có chung chí hướng, có thể giúp họ hoàn thành ước mơ và mục tiêu.

Ra quyết định: 91% thường ra quyết định tại nơi làm việc một cách nhanh chóng, hành động mà không suy nghĩ quá nhiều.

Quy cách ứng xử tốt: 75% thường gửi thiệp cảm ơn, thiệp chúc mừng vào các dịp lễ tết hoặc dịp đặc biệt.

Thói quen giao tiếp và duy trì các mối quan hệ:

Không nhiều chuyện: 94% tránh việc nhiều chuyện vì cho rằng nó mang tính tiêu cực và gây tổn hại cho các mối quan hệ.

Gọi điện chúc mừng sinh nhật: 80% có thói quen gọi điện chúc mừng sinh nhật những người quan trọng để duy trì "sự sống" cho các mối quan hệ.

Gọi điện thăm hỏi: 80% thường xuyên gọi điện hỏi thăm sức khỏe và tình hình của những người mà họ muốn xây dựng quan hệ vững chắc.

Gọi điện trong những sự kiện quan trọng: Ví dụ có thành viên mới chào đời, nhận giải thưởng để tạo ra mối liên kết xúc cảm mạnh mẽ.

Thói quen hành xử và quản lý mục tiêu cá nhân:

Ứng xử lịch thiệp và tôn trọng người khác: Họ thường nói "làm ơn", "cảm ơn" và "liệu tôi có thể". Họ nhìn vào mắt người khác trong khi lắng nghe và ghi nhớ các ngày sinh nhật, ngày kỷ niệm cũng như các sự kiện quan trọng của những người họ quan tâm. Đặc biệt, họ không chỉ trích, lên án, phàn nàn về người khác hay với người khác.

Theo đuổi đam mê: 82% triệu phú theo đuổi thứ họ đam mê. Đam mê được ví như một công tắc đèn, khi bật lên sẽ cung cấp nguồn sáng bền bỉ vô tận, và bền bỉ chính là đặc điểm chung số một của tất cả những người thành công.

Đặt ra và theo đuổi các mục tiêu lớn: 55% tập trung theo đuổi một mục tiêu duy nhất trong khoảng thời gian hơn một năm.

Thường xuyên nói "Không": Họ có thói quen từ chối những người hay những thứ can thiệp vào việc quan trọng mà họ muốn hoàn thành. Việc học cách nói "Không" được xem là một công cụ quản lý thời gian quan trọng mà các triệu phú chủ yếu dựa vào.

Thói quen trong tư duy và suy nghĩ:

Cân nhắc trước khi nói: 94% có thói quen kiềm chế bản thân, không nói ngay những gì có trong đầu để có thể truyền đạt hiệu quả những điều quan trọng.

Tin vào bản thân: 79% tin rằng họ có thể thoát nghèo hoặc tầng lớp trung lưu để trở nên giàu có, và 90% không tin vào số phận mà tin mình là kiến trúc sư của cuộc đời mình.

Tin rằng chăm chỉ chiến thắng thông minh: 90% tin rằng sự chăm chỉ quan trọng hơn một chỉ số IQ cao.

Tin rằng bền bỉ tạo may mắn: 92% tin rằng họ tự tạo ra vận may cho mình bằng cách không ngừng kiên trì theo đuổi đam mê (trung bình mất khoảng 12 năm để đạt được ước mơ).

Lạc quan: 54% tin rằng sự lạc quan là yếu tố quan trọng dẫn đến thành công của họ.

Kiểm soát cảm xúc: 81% có thói quen kiểm soát tốt các cảm xúc tiêu cực như giận dữ, đố kỵ, thù ghét để người khác dễ dàng làm ăn với họ hơn.

Tin rằng trung thực là thượng sách: 85% luôn luôn nói thật để xây dựng lòng tin, nền tảng của thành công và những mối quan hệ vững chắc.

Trong ăn uống: Ăn ít muối và ít đường, vệ sinh răng miệng hàng ngày sau khi ăn, không bỏ bữa sáng, ăn bữa tối sớm hơn, uống sữa ít béo... tự nấu ăn, mang cơm đi làm...

Một số thói quen xấu trong ăn uống khiến con người dễ bụng phệ và béo phì như: Bỏ bữa (sau đó là ăn nhiều hơn), uống nhiều rượu chè, dùng các sản phẩm ăn kiêng, không ăn bánh mì, không dùng thực phẩm chứa nhiều chất béo, nhịn ăn bữa sáng, ăn nhiều thức ăn nhanh, ăn thức ăn hàng quán, chế biến thực phẩm không đúng... ăn mặn, sử dụng điện thoại trong lúc ăn, hay đọc sách lúc ăn, ăn mì ăn liền thay thực phẩm chính, ăn cơm chan canh, vừa ăn vừa uống, ngoài ra còn ăn trước khi ngủ, ăn không đúng bữa, ăn quá nhanh, hút thuốc quá nhiều, hâm đi hâm lại thức ăn cũ đã nấu nhiều ngày trước đó, ăn thực phẩm sống (gỏi, tái), ăn uống đồ lạnh, ăn quá nhiều đu đủ xanh, dứa, mướp đắng, sử dụng trà thảo dược bừa bãi, chè và cà phê ăn các loại gia vị cay, nóng đẫn đến nguy hại cho phụ nữ mang thai.

Trong sinh hoạt:

Vệ sinh răng miệng hằng ngày, ngủ đủ giấc, không hút thuốc lá, thói quen điều độ tiết chế, thói quen giữ liên lạc với bạn bè và người thân giúp tránh được chiều hướng suy nghĩ tiêu cực, bi quan hay buông xuôi khi gặp khó khăn và có lời khuyên cho rằng nên liên lạc với người thân tối thiểu 2 lần trong một tuần.

Ngoài ra để khăn ướt trên giường, để đĩa thức ăn trống trong tủ lạnh, để tiền ở khắp mọi nơi như túi áo trước ngực, túi sau quần, trong ví.... không chịu rửa nồi, lưu giữ quá nhiều đồ đạc có dây dợ lằng nhằng, chê bai thói quen xem truyền hình của vợ....; Ngồi lâu, xem ảnh đồi trụy, tình dục sớm, tình dục vô độ, tình dục thiếu hiểu biết, tình dục không gần với tình yêu, rượu bia, thuốc lá, chè chén tiệc tùng cũng dễ ảnh hưởng đến chức năng tình dục.

Theo dân tộc:

Văn hóa ăn uống: vô tư lấy đồ ăn mà không cần biết có phù hợp khẩu vị hay không, ăn không hết sẵn sàng bỏ lại.

Văn hóa xếp hàng: Hành động chen lẫn, xô đẩy.

Xả rác: lung tung, bừa bãi.

Ăn cắp vặt: do túng thiếu trong cuộc sống.

Trốn vé: .

Chặt chém du khách: làm ảnh hưởng đến việc quảng bá, mời gọi du lịch.

Ban đêm có thói quen xấu như thức khuya, ăn nhậu thâu đêm hay dùng điện thoại quá lâu,…

Thức khuya - hành động đánh đổi sức khỏe lâu dài

Dù để làm việc, giải trí hoặc đơn giản là muốn có thời gian riêng sau một ngày bận rộn. Tuy nhiên, ngủ muộn hoặc thiếu ngủ kéo dài khiến đồng hồ sinh học bị rối loạn, làm giảm nồng độ testosterone.

Đồng thời, căng thẳng cortisol tăng cao khiến cơ thể luôn trong trạng thái mệt mỏi, dễ dẫn đến các bệnh tim mạch, tiểu đường và suy giảm miễn dịch. Nếu ngủ ít hơn 6 giờ mỗi ngày liên quan đến nguy cơ tử vong cao hơn.

Nhậu nhẹt thâu đêm - thói quen quá phổ biến

Để thư giãn sau một ngày làm việc. Nhưng vừa uống rượu bia vừa ăn đêm tạo ra gánh nặng kép cho cơ thể, Khiến hệ tiêu hóa phải hoạt động quá tải dẫn đến tích tụ mỡ nội tạng, tăng nguy cơ béo phì, kháng insulin và bệnh tim mạch. Ngoài ra, còn dễ gây trào ngược dạ dày, ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng giấc ngủ.

Không chỉ vậy, rượu bia còn làm gián đoạn giấc ngủ sâu, khiến cơ thể không được phục hồi đúng cách. Thói quen nhậu nhẹt ban đêm gây hại cho gan, làm tăng huyết áp mà còn góp phần rút ngắn tuổi thọ âm thầm.

Nằm ngay sau khi ăn tối - thói quen gây tích mỡ

Chính hành động này lại khiến quá trình tiêu hóa chậm lại, dễ gây tích tụ năng lượng dư thừa dưới dạng mỡ; gây béo phì và rối loạn chuyển hóa, ...

Lạm dụng điện thoại vào ban đêm - gây gián đoạn giấc ngủ

Trong đó ánh sáng xanh từ màn hình ức chế hormone melatonin - yếu tố giúp cơ thể dễ ngủ và ngủ sâu.

Việc sử dụng thiết bị điện tử trước khi ngủ khiến não bộ bị kích thích liên tục, giấc ngủ trở nên chập chờn, không đủ sâu gây suy giảm trí nhớ, căng thẳng thần kinh, tăng nguy cơ trầm cảm và ảnh hưởng sức khỏe tổng thể.

Hút thuốc buổi tối - rủi ro tích tụ gấp đôi

Không chỉ ảnh hưởng đến phổi mà còn làm tăng nhịp tim, huyết áp và giảm lượng oxy trong máu.

Nicotine kích thích thần kinh khiến giấc ngủ bị gián đoạn. Về lâu dài, đây là yếu tố nguy cơ cao dẫn đến ung thư, bệnh phổi và tim mạch.

Tò mò về nghề y - luôn có tác động đến cuộc đời : Ký túc xá - Cá tốc ký; Chạy trời không khỏi đau,...

“Kinh nghiệm” đâu giúp ích gì:

Massage, tắm hay chơi thể thao quá sức sau khi uống rượu bia không giúp “giải rượu”, ngược lại có thể làm tăng nguy cơ đột quỵ, nhất là người có bệnh nền, cao tuổi.  Đó là bệnh lý xảy ra đột ngột, diễn tiến nhanh, biến chứng nặng nề, chủ yếu là người từ 55 tuổi trở lên, hiện xu hướng trẻ hóa.

Dấu hiệu nhận biết sớm đột quỵ là: Liệt nửa người (biểu hiện giơ hai tay bằng vai, một tay sẽ bị rơi xuống); liệt dây thần kinh số VII (méo miệng khi làm động tác nhe răng hoặc cười); rối loạn ngôn ngữ (hiểu được lời nói mà không diễn đạt được hoặc không hiểu lời người khác).

Một số thói quen thường gặp có thể làm tăng nguy cơ đột quỵ, như sau:

Uống rượu trước và sau khi đi massage

Đi tiểu nhiều hơn bình thường, mất nước, nhức đầu... giãn mạch, gặp hơi nóng đột ngột khi xông hơi khiến mạch máu giãn to hơn, tăng nhịp tim, choáng váng, khó thở, rượu bia vốn làm cho cơ thể nóng hơn mức bình thường, kết hợp xông hơi sẽ tăng nguy cơ chóng mặt, đau đầu, buồn nôn, mất nước, mệt mỏi nhiều, gây tổn thương cơ xương khớp, dây chằng, cột sống, tổn thương mạch máu, gây chèn ép phần tủy tại cổ, biến chứng thần kinh, liệt tứ chi.

Do đó, sau khi uống rượu nên nghỉ ngơi, bổ sung nước trắng, nước dừa, đồ uống có tính kiềm kèm điện giải như kali, magie để trung hòa cồn. Có thể ăn một chút bánh mì nướng, bánh quy giòn, nước sốt táo để cung cấp năng lượng. Không uống paracetamol để giảm đau đầu hay lạm dụng thuốc giải rượu, thải độc.

Tuyệt đối không tắm ngay sau uống rượu bia, kể cả nước nóng. Rượu chủ yếu chuyển hóa ở gan, phần rất nhỏ thải qua hơi thở, nước tiểu và mồ hôi. Việc ra mồ hôi không làm giảm nồng độ cồn trong máu. Rượu làm giãn mạch máu, nước nóng cũng gây giãn mạch, kết hợp hai yếu tố có thể gây choáng váng, tụt huyết áp, ngất xỉu. Lúc này, cơ thể mất nước nhiều, dễ mệt mỏi hơn. Sau khi uống rượu, tinh thần chưa tỉnh táo, bạn có thể bị ngất, ngã, gây hại sức khỏe.

Nếu tiếp xúc với nước lạnh đột ngột, mạch máu có thể co thắt mạnh, gây rối loạn lưu thông máu và ảnh hưởng đến hệ thần kinh. Sự thay đổi nhiệt độ quá nhanh khiến cơ thể không kịp thích nghi, làm thần kinh ngoại biên bị tổn thương, dẫn đến tình trạng liệt mặt tạm thời hoặc kéo dài.

Do đó, tắm không đúng cách trong lúc thể trạng không đảm bảo càng kích hoạt mối nguy đột quỵ, tăng huyết áp. Người cao tuổi, người tăng huyết áp, bệnh mạch vành,suy tim, đái tháo đường, người từng đột quỵ có nguy cơ cao hơn.

Vận động quá sức:

Làm cơ thể tiêu tốn nhiều năng lượng dẫn đến tình trạng mất nước và rối loạn điện giải,…trở nên nghiêm trọng hơn, khiến cơ thể mệt mỏi, chuột rút cơ bắp...

Chưa kể, rượu bia sẽ khiến gan và thận phải làm việc vất vả hơn để xử lý các chất độc hại có trong đồ uống này. Lúc này, cơ thể đang trong trạng thái mệt mỏi sau khi tập thể thao, gan và thận lại phải hoạt động để loại bỏ cồn và các độc tố khác từ bia, gây áp lực lớn lên các cơ quan nội tạng.

Khi phát hiện có người bị đột quỵ, không cho bệnh nhân ăn uống hoặc ngậm bất cứ loại thuốc nào, kể cả nước lọc hay thuốc hạ huyết áp,…. Không châm cứu, chích máu ở đầu ngón tay. Phương pháp này không có tác dụng làm tan cục máu đông, trái lại còn làm mất “thời gian vàng” cho can thiệp y khoa.

THÓI QUEN GÂY HẠI THẬN PHỔ BIẾN

Mỗi người có hai quả thận nằm hai bên cột sống, dưới xương sườn. Cơ quan này không chỉ giúp loại bỏ độc tố qua nước tiểu mà còn điều hòa huyết áp, cân bằng điện giải và tham gia sản xuất hormone cần thiết cho cơ thể.

1. Uống quá ít nước

Nước đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ thận đào thải chất độc và ngăn ngừa hình thành sỏi thận. Khi cơ thể thiếu nước, thận phải hoạt động quá tải để lọc máu, lâu dài có thể làm suy giảm chức năng.

Những người làm việc trong môi trường nóng hoặc vận động nhiều càng cần bổ sung đủ nước. Đặc biệt, người từng bị sỏi thận nên duy trì lượng nước cao hơn để hạn chế nguy cơ tái phát.

Khi cơ thể thiếu nước, thận phải làm việc “vất vả” hơn để lọc chất thải. Về lâu dài, điều này dễ làm hình thành sỏi thận, suy giảm chức năng thận.

2. Nhịn tiểu thường xuyên

Không chỉ gây khó chịu mà còn tiềm ẩn nguy cơ gây nhiễm trùng đường tiết niệu. Khi nước tiểu bị ứ đọng lâu trong bàng quang, vi khuẩn có điều kiện phát triển, từ đó ảnh hưởng ngược lại đến thận.

Về lâu dài, hành vi này có thể làm tăng nguy cơ tổn thương thận và gây ra các biến chứng nguy hiểm.

3. Ăn quá mặn

Làm gia tăng lượng natri trong cơ thể, từ đó phá vỡ sự cân bằng giữa natri và kali. Khi nồng độ natri tăng cao, cơ thể buộc phải giữ nước để duy trì áp lực thẩm thấu, dẫn đến tăng thể tích dịch ngoại bào và lượng máu lưu thông.

Sự thay đổi này khiến huyết áp tăng lên. Nếu tình trạng tăng huyết áp kéo dài, áp lực tại các vi mạch, đặc biệt là ở cầu thận, sẽ gia tăng, làm tổn thương cấu trúc thận và đẩy cao nguy cơ mắc các bệnh thận mạn tính.

Ngoài ra, ăn mặn còn làm tăng lượng protein trong nước tiểu - một dấu hiệu cho thấy thận đã bị tổn thương. Đây cũng là yếu tố nguy cơ quan trọng thúc đẩy tiến triển của bệnh thận mạn. Đối với những người đã mắc bệnh, việc duy trì chế độ ăn nhiều muối có thể khiến chức năng thận suy giảm nhanh hơn.

Ngược lại, với bệnh nhân mắc bệnh thận tiến triển, việc kiểm soát lượng muối dưới 2g natri mỗi ngày được chứng minh có thể giúp giảm protein niệu và cải thiện chức năng lọc của thận so với những người tiêu thụ muối ở mức cao.

4. Lạm dụng thuốc giảm đau

Các loại thuốc giảm đau, đặc biệt là nhóm NSAIDs, nếu sử dụng kéo dài có thể gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến thận. Những loại thuốc này làm giảm lưu lượng máu đến thận, từ đó làm suy giảm chức năng lọc.

Người dân được khuyến cáo không nên tự ý dùng thuốc thường xuyên hoặc vượt quá liều lượng cho phép nếu không có chỉ định từ bác sĩ.

5. Tự ý dùng thuốc và thực phẩm chức năng

Hiện nay, nhiều sản phẩm được quảng cáo là “bổ thận”, “thải độc” nhưng không rõ nguồn gốc. Một số loại thuốc nam, thuốc bắc có thể chứa thành phần gây độc cho thận.

Việc sử dụng kéo dài mà không kiểm soát có thể dẫn đến tổn thương thận nghiêm trọng mà người dùng không hề hay biết.

6. Uống nhiều nước ngọt, đồ uống có gas

Các loại đồ uống có đường và có gas không chỉ ảnh hưởng đến chuyển hóa mà còn làm tăng nguy cơ mắc bệnh thận. Nghiên cứu cho thấy, việc tiêu thụ nhiều nước ngọt có thể khiến chức năng thận suy giảm theo thời gian.

Bên cạnh đó, thói quen này còn làm tăng nguy cơ hình thành sỏi thận và các bệnh lý chuyển hóa khác.

Uống nước có gas có thể khiến chức năng thận giảm theo thời gian. Ảnh minh họa

7. Không kiểm tra sức khỏe định kỳ

Một trong những nguyên nhân khiến bệnh thận trở nên nguy hiểm là do phát hiện muộn. Ở giai đoạn đầu, bệnh gần như không có triệu chứng rõ ràng.

Việc không kiểm tra sức khỏe định kỳ khiến nhiều người chỉ phát hiện bệnh khi đã chuyển sang giai đoạn nặng, gây khó khăn cho việc điều trị.

Để duy trì chức năng thận khỏe mạnh, các chuyên gia khuyến cáo người dân nên xây dựng lối sống khoa học. Trong đó, uống đủ nước mỗi ngày là yếu tố quan trọng hàng đầu giúp thận hoạt động hiệu quả.

Bên cạnh đó, cần hạn chế ăn mặn, giảm tiêu thụ thực phẩm chế biến sẵn, tránh lạm dụng thuốc và tuyệt đối không sử dụng các sản phẩm không rõ nguồn gốc.

Việc khám sức khỏe định kỳ cũng đóng vai trò quan trọng trong việc phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường. Đặc biệt, những người có bệnh nền như tăng huyết áp hay tiểu đường cần theo dõi chức năng thận thường xuyên hơn.

Không giống nhiều bệnh lý khác, các vấn đề về thận thường tiến triển chậm nhưng hậu quả lại rất nặng nề. Một khi đã chuyển sang giai đoạn suy thận mạn, người bệnh có thể phải phụ thuộc vào lọc máu hoặc ghép thận để duy trì sự sống.

Chính vì vậy, việc nhận diện sớm các thói quen xấu và điều chỉnh kịp thời là cách đơn giản nhưng hiệu quả để bảo vệ sức khỏe lâu dài. Những thay đổi nhỏ trong sinh hoạt hằng ngày có thể tạo ra khác biệt lớn, giúp giảm nguy cơ mắc bệnh và nâng cao chất lượng cuộc sống.

Những thực phẩm dễ dẫn đến nồng độ axit uric cao và suy thận

Ngoài canh thịt/xương hầm, trong chế độ ăn hàng ngày còn những loại thực phẩm khác cũng dễ dẫn đến nguy cơ suy thận nếu ăn quá nhiều. Đặc biệt là:

- Hải sản: Đây là nhóm thực phẩm chứa hàm lượng purine cực lớn, đặc biệt là động vật có vỏ. Chúng đẩy nhanh quá trình sản sinh axit uric, gây áp lực nặng nề lên bộ lọc của cơ thể. Người có chỉ số axit uric cao cần tuyệt đối tránh hải sản để phòng ngừa biến chứng suy thận.

- Nội tạng động vật: Dù nhiều người tin vào quan niệm "ăn gì bổ nấy", nhưng nội tạng lại là "kho" chứa purine. Tiêu thụ thường xuyên khiến các tinh thể urat kết tủa, gây tắc nghẽn mạch máu thận, làm suy giảm chức năng lọc và dẫn đến tình trạng suy thận nghiêm trọng.

- Bia rượu: Chất cồn khi vào cơ thể sẽ sản sinh ra axit lactic, gây ức chế quá trình đào thải axit uric qua đường tiểu. Việc lạm dụng bia rượu không chỉ làm tăng nồng độ độc tố trong máu mà còn trực tiếp tàn phá nhu mô thận, đẩy nhanh tiến trình suy thận.

- Đồ uống chứa nhiều đường (fructose): Các loại nước ngọt, nước trái cây công nghiệp giàu đường fructose sẽ kích thích gan sản xuất thêm nhiều axit uric. Nạp quá nhiều đường gây gánh nặng cho hệ thống nội tiết, làm tăng nguy cơ mắc bệnh chuyển hóa và tổn thương thận vĩnh viễn.

Các dấu hiện suy thận cần đặc biệt chú ý

- Lượng nước tiểu thay đổi: Bình thường mỗi người đi tiểu khoảng 6-7 lần (1600-2000ml). Khi bị suy thận, lượng nước tiểu ban đầu sẽ tăng lên, sau đó giảm dần cho đến khi không còn nước tiểu (vô niệu).

- Sưng phù bất thường: Khi thận không thể đào thải nước, cơ thể sẽ bị sưng phù, biểu hiện rõ nhất thường xuất hiện ở mí mắt.

- Loãng xương: Thận đóng vai trò kích hoạt vitamin d để hấp thụ canxi. Các vấn đề về thận dễ dẫn đến loãng xương do thận, khiến bệnh nhân dễ bị gãy xương.

- Chán ăn và thiếu máu: Do các chất độc tích tụ trong máu khiến bệnh nhân chán ăn. Đồng thời, nếu thận gặp vấn đề, việc tiết hormone erythropoietin không đủ sẽ dẫn đến tình trạng thiếu máu ở người bệnh suy thận.

Bản thân:

-Trong thời gian ở XQ tôi đã hình thành thói quen là đi bộ ngày 2 bận và ăn đủ 3 bữa (S, Tr, T) cùng với việc nấu nó hay rửa bát đũa, thìa,…khi lên TF “quên” luôn việc đi bộ;  Còn việc nấu nướng, rửa,...đã “khoán” cho…vợ và ... chủ quán, thay vào đó là việc…đọc báo hoặc...viết bài (bằng Lap tốp) ! 

1, 2 ngày và “quen” liền, chắc do “hợp gu” !

- Tôi chẳng biết phân loại “thói quen Tốt” hay “thói quen Xấu” gì hết chỉ thấy “thói quen” nào “khó hợp” với chính mình thì lâu “quên” và ngược lại !

- Từng “mổ Sỏi thận” (Nội soi, do cháu KQV, Phó trưởng khoa TN trên, con anh bạn cùng khóa DH9 HVQY KQK thực hiện) tháng 4/2024 tại BVTWQĐ 108 Hà Nội, lắm “bệnh nền” lại đã “cao tuổi” (SN 1955) nên cũng khá “mong manh”, đang cố “giữ gìn”, tạo những “thói quen mới, tốt, có lợi”. 

Song còn “tùy duyên” ! 

Thì ra quá trình hình thành “thói quen” cũng biết “lựa chọn” ra phết đấy chứ chẳng chơi !   

-        Lương Đức Mến, BS từ thực tiễn và  nhiều nguồn TK, ngày 10/3/Bính Ngọ-