Nhớ BỨC TRANH XƯA kèm BÀI THƠ CỔ

Về các mùa trong năm, trên Blog này mình đã từng viết nhiều bài, đăc biệt có 2 bài về một bộ tranh cổ liên quan đến 4 mùa là bài https://holuongduclaocai.blogspot.com/2018/12/tim-hieu-ve-bo-tranh-tu-quy.html hay bài  https://holuongduclaocai.blogspot.com/2024/03/ve-tu-quy-hay-tu-binh.html

Nay nhân sau tiết Lập Đông (立冬, bắt đầu mà Đông), xin nhắc lại đôi điều.

Đây là tiết khí  (節氣 Solar term) thuộc Mùa Đông có 6 tiết khí (lập đông, tiểu tuyết, đại tuyết, đông chí, tiểu hàn và đại hàn); nó đánh dấu sự giao mùa giữa mùa thu và mùa đông khi thời biết bắt đầu chuyển lạnh. Không khí lạnh ảnh hưởng thành từng đợt.

Thep phép làm lịch (曆法, Calendar/Calendrier) thì Tiết này vơi Lịch Dương (陽曆, The sun calendar/Le calendrier solaire) là từ 07 đến 21/11 khi Mặt Trời ở xích kinh 225° còn Lịch Âm (陽曆, The sun calendar/Le calendrier solaire mà thực chất là Âm Dương lịch 陰陽曆 hay Âm Dương Hợp lịch (陰陽合歷, Lunisolar calendar) là từ âm

 Hồi nhỏ, nhà tôi treo bức tranh vịnh Bốn mùa, in trên giấy màu do NXB Văn Hóa ấn hành in hình vẽ theo thứ tự bốn mùa trong năm 四季: Xuân-Hạ-Thu-Đông với bốn loài cây hoa tiêu biểu cho từng mùa, là Hoa Mai (Xuân), Hoa Hồng (Hạ), Hoa Cúc (Thu), Tùng bách (Đông). Mỗi bức lại có một câu thơ trong bài cổ thi vịnh Bốn mùa:

春天梅蕊鋪清白

(Xuân thiên mai nhụy phô thanh bạch,)

夏日紅花鬪好奇

(Hạ nhật hồng hoa đấu hảo kỳ,)

菊傲秋情香萬斛

(Cúc ngạo thu tình hương vạn hộc,)

松凌冬雪玉千枝

(Tùng lăng đông tuyết ngọc thiên chi.)

Về sau tôi được biết những câu đó được lấy từ bài cổ thi khuyết danh 缺名

đã có, người dịch nghĩa là:

Mùa xuân, hoa mai phô nhụy trong trắng,

Mùa hạ, hoa hồng khoe sắc thắm tươi,

Mùa thu, hoa cúc tỏa hương thơm ngát,

Mùa đông, ngàn cành tùng tuyết phủ như ngọc.

Từ ngày thân phụ tôi già yếu rồi mất (thứ Ba 21/01/1997 tức là ngày 13 tháng Chạp năm Bính Tí) bức tranh cung đi theo và nay “tranh cổ” chả còn nên  nhà tôi không treo bức đo nữa nhưng nội dung mấy câu thơ “chú thích” trích trong bài thơ “khuyết danh” đó tôi vẫn nhớ, đại khái như trên.

-Lương Đức Mến, trong ngôi nhà ÔB để lại, 20/9/Ất Tỵ-

CHÚ Ý RẰNG:

1.                      Ngày xưa, trong cung vua, phủ chúa, quan lại giàu có, những nơi sang trọng, quý phái người ta gọi là các “bức tứ quý” dùng để treo trong nhà.

Còn khi những bức tranh này treo trong nhà thường dân, được làm từ giấy thì những bức tranh này không được gọi là tứ quý mà gọi là “tứ bình”.

2.                      Nhưng trên thực tế, thì người ta gọi “tranh tứ quý” là loại tranh bao gồm 4 loài cây, hoa mọc trên đất cùng với 4 loài chim tương ứng, còn “tranh tứ bình” là tranh về 4 loài cây, hoa mọc được đặt trong bình.