CÔNG BẰNG TRONG 1 CÂU KIỀU

Chiều thứ Sáu, ít bài tập, mở đoạn gần cuối Kiều ra đọc cho cháu nghe. Đang trơn giọng, đến câu “Tiệc bày thưởng tướng khao binh, Om thòm trống trận, rập rình nhạc quân.”, cu Đích (lớp 4) hỏi: câu ấy có ý nghĩa gì và trong đó có từ “tượng thanh, tượng hình” không? Rồi “nhạc quân là gì ?”. Câu hỏi của bé làm người từng “khoe” là “đã học hết chữ cái” như ông giật cả mình!

Tranh Từ Hải-Thúy Kiều đi mượn

Đêm, vắt tay lên trán nghĩ một hồi mới nhớ ra: trong Truyện Kiều, cụ Nguyễn 2 lần nhắc đến từ “nhạc” ở đoạn gần đầu và đoạn gần cuối. Đó là:

Câu 132: “Dùng dằng nửa ở nửa về, Nhạc vàng đâu đã tiếng nghe gần gần.” và

Câu 2285: “Tiệc bày thưởng tướng khao binh, Om thòm trống trận, rập rình nhạc quân.”

Bây giờ, xin giả nhời cậu SV năm tứ trường Đại học chữ to Nguyễn Du, việc “thưởng, khao” và tiếng “trống trận, nhạc reo” trong 1 câu Kiều:

Câu 2285 kể chuyện Từ Hải đưa Thúy Kiều về dinh và chuẩn bị “báo ân, báo oán”. Câu đó là:

席排賞將犒兵

Tiệc bày thưởng tướng khao binh,

喑㗰𤿰陣㕸𠴔樂軍

Om thòm trống trận, rập rình nhạc quân.

Trong đó có mấy từ mà lứa các cháu khó hiểu, là:

Ở câu 6 có từ “Khao binh” thì Khao 犒 là thết tiệc để đãi rượu, thịt còn binh 兵 là quân lính, đều là từ đọc theo âm Hán Việt, có nghĩa chung cả câu là “thưởng công binh lính bằng cách thết tiệc đãi rượu thịt”. Nó là việc làm “công bằng” bởi đã có “thưởng tướng” thì phải có “khao binh”!

Ở câu 8 có từ “Om thòm” là từ Việt, nay ít dùng, nó gần nghĩa như là “om sòm, um sùm, ầm ĩ, ầm ầm, gây náo động”. Nó là từ TƯỢNG THANH đấy!

Từ “Rập rình” gợi tả tiếng nhạc nhịp nhàng, khi trầm khi bổng nên Ca dao có câu: “Kẻ chiêng người trống đua nhau, Tiếng khoan rộn rịp, tiếng mau rập rình. Nó cũng là từ TƯỢNG THANH.

Riêng từ “nhạc quân” là gốc Hán Việt trong đó “nhạc” 樂 , là thanh âm có quy luật hài hòa làm xúc động lòng người còn “quân” 軍 chỉ binh lính, gần như chữ “binh” 兵 ở trên. Do vậy “nhạc quân” hiểu tương tự như “quân nhạc” là âm nhạc của quân đội hay dùng trong quân ngũ, hoặc để quân lính nghe”!

Như vậy Từ Hải được Nguyễn Du xây dựng thành nhân vật thủ lĩnh khá công bằng: sau thành công có “thưởng tướng” và không quên “khao binh”; trong quân ngũ biết gióng trống trận ầm vang nhưng cũng từng cho cử nhạc réo rắt, bổng trầm!

-Lương Đức Mến, thứ Bẩy 23/4/2022-