Thanh Minh 2013

Lại một Thanh Minh nữa đến ngay sau những ngày mưa đá liên tiếp xẩy ra trên đất Lào Cai.

 1. Thanh Minh năm nay:

Năm Quý Tị 2013 Tiết Thanh Minh từ ngày: 4/4/2013, tức thứ Năm ngày 24/02 âm lịch hay ngày Canh Tý (Bích thượng Thổ) tháng Bính Thìn (Sa trung Thổ) năm Quý Tị (Trường lưu Thủy). Do vậy là ngày Can sinh Chi (Kim, Thủy), là ngày cát (bảo nhật); có nạp Âm: Bích thượng Thổ kị tuổi: Giáp Ngọ, Bính Ngọ. Ngày thuộc hành Thổ khắc hành Thủy, đặc biệt tuổi: Bính Ngọ, Nhâm Tuất thuộc hành Thủy không sợ Thổ. Ngày Tý lục hợp Sửu, tam hợp Thìn và Thân thành Thủy cục; xung Ngọ, hình Mão, hại Mùi, phá Dậu, tuyệt Tỵ.

Theo dân gian thì là ngày có Trực: Thành và Sao: Khuê (hung) trong bộ Nhị Thập Bát Tú. Nó có các Sao tốt là: Minh Phệ Đối, Minh Tinh, Mẫu Thương, Nguyệt Ân, Tam Hợp, Thiên Hỷ, Thiên Nhạc, Thiên Phúc, Thiên Thương, Thiên Y, Thánh Tâm, Tuế Lộc, Đại Hồng Sa.

Đây là ngày sửa sang hương án bàn thờ, dâng hoa cho vong vị tổ tiên, đốt nhang đèn cho lễ tảo mộ, là ngày hội tụ của những linh hồn về nhà thăm lại gia đường.

2. Cần phân biệt với Tết Hàn thực:

Tết Hàn Thực 寒食节 là một ngày tết vào ngày mồng 3 tháng 3 Âm lịch. "Hàn Thực" nghĩa là "đồ ăn lạnh". Nhưng xưa nay, nhiều người hay nhầm đây là tiết Thanh Minh. Thực ra có thể người dân đi nhận mộ vào ngày 03/3 nhưng nay là vào trước hay sau tiết Thanh minh. Nhưng cần hiểu rành rẽ.

    Chuyện rằng: vào thời Xuân Thu 春秋时期, vua Tấn Văn Công 晋文公 nước Tấn là Trọng Nhĩ 重耳, gặp loạn phải bỏ nước lưu vong. Bấy giờ có một hiền sĩ tên là Giới Tử Thôi 介之推, theo vua giúp đỡ mưu kế. Một hôm, trên đường lánh nạn, lương thực cạn, Giới Tử Thôi phải lén cắt một miếng thịt đùi mình nấu lên dâng vua. Vua ăn xong hỏi ra mới biết, đem lòng cám kích vô cùng. Giới Tử Thôi theo phò Tấn Văn Công trong mười chín năm trời, cùng nhau trải nếm bao nhiêu gian truân nguy hiểm. Về sau, Tấn Văn Công giành lại được ngôi báu trở về làm vua nước Tấn, phong thưởng rất hậu cho những người có công trong khi tòng vong, nhưng lại quên mất Giới Tử Thôi. Giới Tử Thôi cũng không oán giận gì, nghĩ mình làm được việc gì, cũng là cái nghĩa vụ của mình, chớ không có công lao gì đáng nói. Vì vậy về nhà đưa mẹ vào núi Điền Sơn ở ẩn. Tấn Văn Công về sau nhớ ra, cho người đi tìm. Giới Tử Thôi không chịu rời Điền Sơn ra lĩnh thưởng, Tấn Văn Công hạ lệnh đốt rừng, ý muốn thúc ép Giới Tử Thôi phải ra, nhưng ông nhất định không chịu tuân mệnh, rốt cục cả hai mẹ con ông đều chết cháy. Vua thương xót, lập miếu thờ và hạ lệnh trong dân gian phải kiêng đốt lửa ba ngày, chỉ ăn đồ ăn nguội đã nấu sẵn để tưởng niệm từ mồng 3 tháng 3 đến mồng 5 tháng 3 Âm lịch hàng năm.

Ở Việt Nam cũng theo tục ấy và ăn Tết Hàn Thực ngày mồng 3 tháng 3. Tuy nhiên, người ta chỉ làm bánh trôi hay bánh chay để thế cho đồ lạnh, nhưng chỉ cúng gia tiên, chứ ít ai tưởng nhớ gì đến Giới Tử Thôi và chuyện của ông. Ngày ấy, người Việt vẫn nổi lửa, không kiêng khem gì.

Vậy Tết Hàn thực là theo lịch Âm, luôn diễn ra ngày 03/3 âm còn Tiết Thanh Minh phải dựa vào Dương lịch, nó diễn ra cuối tháng Hai, đầu tháng Ba âm. Năm Nguyễn Du viết Truyện Kiều, nó rơi vào tháng Ba nên mới có câu:

Thanh minh trong tiết tháng Ba,

Lễ là tảo mộ, hội là đạp thanh.

Thực ra Tiết Thanh minh thường bắt đầu vào ngày 4 hoặc 5 tháng 4 dương lịch khi kết thúc tiết Xuân phân và kết thúc vào khoảng ngày 20 hay 21 tháng 4  khi tiết Cốc vũ 穀雨 bắt đầu. Cốc vũ năm nay nhằm thứ Bẩy ngày 20/4/2013 với âm lịch là ngày 11/3/Quý Tị.

Do vậy việc nhận mộ có thể tiến hành trong khoảng từ 04/4/2013 đến 19/4/2013 đều không sai!