HỌ LƯƠNG ĐỨC Ở LÀO CAI

Mẹ tôi ( quê Cốc Tràng, Chiến Thắng, An Lão, Hải Phòng ) có 2 anh trai và ở quê tôi các con em gái gọi anh trai mẹ bằng Cậu nên chúng tôi có 2 Cậu ruột là: 范文檢 , 1908-1991, kị ngày 16/6 và 范文繭 , 1918-1997 kị ngày 22/6. Tuy có 2 Cậu nhưng vì Cậu cả lấy 2 bà nên chúng tôi có 3 bà Mợ. Vì 2 Cậu ở sát nhà nhau nên nhà Cậu cả được gọi là “nhà trong”, còn nhà Cậu thứ hai gọi là “nhà ngoài”. Hai ông sinh cả thẩy được 7 chị và 5 anh. Trừ 2 chị lấy chồng ở quê ra còn các anh, các chị khác đều lập nghiệp ở nơi xa ( Kiến An, Hải Phòng, Hải Dương, Lâm Đồng) . Khi 2 ông mất, các bà vẫn quấn túm bên nhau ở quê, không ai theo con ra phố ở do vậy mỗi lần về quê chúng tôi đều gặp được cả 3 bà. Chính 2 bà đã hiến một phần đất thổ cư để xây dựng Từ đường họ Phạm được khởi móng vào ngày 12/3/2003 ( 10/2/Quý Mùi ) đến 27/Chạp Quý Mùi ( 01/2004 ) thì hoàn thành. Bà Cả nhà trong là Đặng Thị Bè ( người làng Hầu cùng xã Chiến Thắng ) mất năm 2012 thọ 99 tuổi. Bà nổi tiếng căn cơ, sinh 2 gái là P.T. Bộn (ở...

Vốn mê Kiều nên cũng từng nhiều bận dám mạnh bàn, tán dương về chữ nghĩa trong đó. Đêm nay, tỉnh giấc, theo thói quen lại lật Kiều! Nhưng khác mọi bận, hôm nay không “bói Kiều” nữa mà đọc từ đầu và đọc kỹ. Chính vì thế mới ngộ ra rằng cụ Nguyễn đã “rất mâu thuẫn” khi kể về thế thứ và tuổi tác chị em Thúy Kiều-Thúy Vân và Vương Quan! Điều khẳng định đúng là cả 3 người đó đều là con của Viên ngoại họ Vương, Vương ông 王翁 ! Mà Viên ngoại 員 外 vốn là một chức quan giữ việc sổ sách tại các bộ, đặt ra từ thời Lục triều ( 六朝 , 229 - 589 ) bên Tầu còn bên Đại Việt đó là một chức quan có lẽ ngang hàng với Tri phủ và về sau dần trở thành một hư hàm mà   những người giàu có thể bỏ tiền ra mua cho thêm danh giá tựa như Bá hộ 伯戶 sau này vậy!. Hơn nữa, đây còn là “dòng Nho gia” 𣳔 儒家 nên thế thứ và tên tuổi trong Vương gia 王家 chắc chắn không thể lèm nhèm được! Ấy thế mà, cụ Nguyễn viết về con trai Viên ngoại ở câu 13-14 là: 没 𤳆𡥵 次卒 𢚸 Một trai con thứ rốt lòng, 王觀羅 𡦂 綏 𣳔 儒家 ...

Nói “Truyện Kiều là kiệt tác của văn thơ trung đại do Nguyễn Du sáng tác nên” chắc chả ai dám cãi. Đồng thời kể đến 4 lần đặc tả tiếng đàn của Kiều thì cũng chẳng ai phản đối! Đó là 4 lần   đàn ở bốn hoàn cảnh, tâm trạng khác nhau. Đêm nay, run rủi thế nào, nay lật ngay được câu đặc tả Kiều gẩy đàn lần đầu, câu 487-488: 欺 𢭸𨆝 欺儈頭 Khi tựa gối, khi cúi đầu, 欺紆 𠃩 曲欺珠堆眉 Khi vò chín khúc, khi chau đôi mày. Đây không phải cặp Lục Bát hay nhưng tôi ấn tượng bởi xưa từng có bạn tôi “tán” rằng câu này tả cảnh Thúy Kiều bị … “táo bón”! Xét về ngữ nghĩa cặp này chả có gì khó hiểu bởi toàn âm Nôm, dân giã! Có chăng là có từ “Chín khúc” có cội nguồn từ thành ngữ “chín khúc đoạn trường” tức “đứt ruột” mà ra nên “ vò chín khúc ” là chỉ “lòng đau như bị vò ruột”, tức rất chi là đau, đau từ trong đau ra! Còn động từ “chau” là chỉ sự nhíu khẽ lông mày, vì do nghĩ ngợi, buồn phiền hay bực bội nên “chau đôi mày” là vì buồn rầu phiền muội nên bực bội, rấm rứ nghĩ ngợi mà níu đôi lông...

Nói đến “văn nghệ quần chúng” là phải nói đến “phong trào ngày xưa”, cái thời sau ngày Hòa bình lập lại ở vùng Kiến An quê tôi ý. Chứ khi gia đình tôi lên sống ở Lào Cai ( 2/1964 ) thì do “đất rộng người thưa” lại mải lo cái ăn cái mặc nên xem ra khoản “văn nghệ văn gừng” có phần sa sút hơn so với hồi bên Núi Voi Sông Úc! Nhớ cái thuở tôi còn là “sửu nhí” ở quê ( quãng  những năm đầu 1960 ) thì khá nhiều ấn tượng. Lâu quá rồi chẳng nhớ hồi đã đi học Vỡ lòng hay Lớp 1 chưa nhưng những vở chèo “Tống Trân - Cúc Hoa”, “Súy Vân giả dại”,… được cha đưa đi xem trên làng Thượng, làng Hầu ngày ấy thì nay vẫn còn nhớ! Riêng những bận theo cha đi xem từ trong “cánh gà” ( cụ ngồi trong giàn nhạc mà giàn nhạc thì ngồi ở đó chứ không phải phía trước sân khấu như sau này tôi vẫn thấy ) lại cấm nhớ vở nào! Có lẽ do đội Văn nghệ làng chỉ diễn trích đoạn!? Chỉ nhớ cảnh “diễn viên” trùm khăn kín trán rồi hất ngược ra sau để đeo “con át cơ” vào làm lính, hay ngậm dầu phun lửa tạo “phép mầu”, hoặc ...

Nước ta vốn là nước “đa thần” nên lắm phong tục ! Một trong những phong tục đó là vào thời điểm cuối năm, nhiều gia đình tất tả lo việc cải táng, sang cát cho người thân quá cố của mình. Có việc này là bởi quan niệm “Cao nấm, ấm mồ”, việc “chuyển nhà”, “sang cát” là một trong những việc hiếu đạo của con cháu, thể hiện lòng kính trọng đối với đấng sinh thành và các bậc tổ tiên đã khuất. Người theo đạo Phật hay không theo tôn giáo nào ở miền Bắc, sau khi thân nhân mất thường địa táng ( 地葬 , hung táng 凶葬 ), sau ba năm đoạn tang rồi hoặc một vài năm nữa thì con cái lo việc Cải táng ( 改葬 ,  đổi cách chôn ) liền đó tiến hành Cát táng ( 吉葬 ,  là hình thức mai táng hài cốt sau khi cải táng) . Dân gian gọi việc này là “bốc mộ”. Ngày nay, nhiều ý kiến muốn bỏ tục này nhưng xem ra khó bởi trong dòng họ, gia đình quanh năm, lâu dài thế nào chả “có chuyện” và khi ấy nếu đổ cho việc chưa “xây được mộ tròn” cho tiền nhân thì ai chịu? Và ngày càng có xu hướng “long trọng” hơn và ...