Tìm hiểu về việc CHĂM SÓC NGƯỜI GIÀ, MẮC BỆNH TẠI NHÀ

Người cao tuổi là nhóm đối tượng dễ gặp phải các vấn đề về thể chất, trí nhớ và cảm xúc. Việc chăm sóc đúng cách, từ chế độ dinh dưỡng, vận động cho đến hoạt động tinh thần, khám sức khỏe định kỳ,… đóng vai trò quan trọng giúp ông, bà sống khỏe mạnh và hạnh phúc.

Khi bước vào tuổi già, cơ thể và tinh thần của người cao tuổi phải đối mặt với nhiều thay đổi do quá trình lão hóa tự nhiên. Sức khỏe suy giảm, nguy cơ bệnh tật tăng cao và nhu cầu được quan tâm, sẻ chia lớn hơn. Họ thường phải đối mặt với hàng loạt vấn đề sức khỏe phức tạp do quá trình lão hóa tự nhiên. Ở giai đoạn này, cơ thể không còn hoạt động linh hoạt như trước, nhiều cơ quan bắt đầu suy giảm chức năng. Chính vì vậy, tỷ lệ mắc các bệnh lý mạn tính như tăng huyết áp, tim mạch, đái tháo đường, bệnh phổi tắc nghẽn, loãng xương hay suy dinh dưỡng tăng cao.

Không chỉ vậy, các vấn đề liên quan đến trí nhớ, nhận thức và sức khỏe tinh thần cũng xuất hiện nhiều hơn, khiến người lớn tuổi dễ rơi vào tình trạng mệt mỏi, giảm chất lượng cuộc sống và thậm chí gặp nguy hiểm nếu không được chăm sóc đúng cách. Người lớn tuổi hay quên Nhưng lại khó tính hơn và trở nên trái tính, trái nết, ….Đồng thời dễ gặp khó khăn trong việc di chuyển có nguy cơ té ngã cao; tình trạng ăn uống kém ngon miệng do chuyển hóa kém,... Đây là lý do họ luôn có nhu cầu đặc biệt về chăm sóc sức khỏe lão khoa một cách toàn diện và chuyên nghiệp.

Chăm sóc người già tại nhà bao gồm việc theo dõi sức khỏe, hỗ trợ ăn uống/vệ sinh, trò chuyện tâm lý và vật lý trị liệu, giúp họ sống vui khỏe trong không gian quen thuộc. Dịch vụ này giúp giảm áp lực cho gia đình, đảm bảo an toàn, hạn chế té ngã và lây nhiễm chéo, với chi phí dao động từ 8-14 triệu đồng/tháng (năm 2026). Gồm:

Chăm sóc y tế: Theo dõi huyết áp, nhịp tim, nhắc nhở uống thuốc đúng giờ/liều lượng, hỗ trợ các thủ thuật y tế đơn giản (thay băng, đặt sonde, tiêm/truyền nếu cần).

Chăm sóc cá nhân: Hỗ trợ tắm rửa, vệ sinh, thay quần áo, đi lại và di chuyển từ giường/ghế.

Dinh dưỡng và sinh hoạt: Chuẩn bị các bữa ăn phù hợp (chế độ ăn kiêng nếu có), dọn dẹp nhà cửa và giặt giũ.

Chăm sóc tinh thần: Trò chuyện, bầu bạn, đọc sách, động viên để tránh trầm cảm và các rối loạn tâm lý tuổi già.

An toàn môi trường: Sắp xếp không gian gọn gàng, hạn chế đồ đạc cản trở, tránh nguy cơ té ngã.

Chăm sóc sức khỏe người cao tuổi cần toàn diện: ăn uống cân đối, chia nhỏ bữa, ưu tiên thực phẩm mềm dễ tiêu, hạn chế mặn béo ngọt. Vận động nhẹ 30 phút/ngày, ngủ đủ 6-8 giờ, giữ tinh thần lạc quan, khám sức khỏe định kỳ và phòng té ngã.

Nhìn chung, chăm sóc sức khỏe người cao tuổi là một quá trình toàn diện, đòi hỏi sự kết hợp giữa y khoa, dinh dưỡng và chăm sóc tinh thần. Khi người lớn tuổi nhận được sự quan tâm đúng mức, họ sẽ duy trì sức khỏe tốt hơn, cảm thấy hạnh phúc hơn và sống an yên trong những năm tháng cuối đời.

Chế độ dinh dưỡng trong chăm sóc sức khỏe người cao tuổi

Dinh dưỡng đóng vai trò đặc biệt quan trọng đối với sức khỏe người cao tuổi. Khi bước vào giai đoạn lão hóa, hệ tiêu hóa, khả năng hấp thu dưỡng chất và hoạt động của nhiều cơ quan trong cơ thể đều giảm sút. Vì vậy, người lớn tuổi cần có chế độ ăn uống phù hợp để duy trì sức khỏe, hạn chế bệnh tật và nâng cao chất lượng cuộc sống.

Chế độ dinh dưỡng giàu thực vật và giảm chất béo

Một trong những nguyên tắc quan trọng nhất là lựa chọn thực phẩm hợp lý.

Người cao tuổi nên đảm bảo đủ bốn nhóm dưỡng chất: Chất đạm, chất đường bột, chất béo, vitamin và khoáng chất. Tuy nhiên, tỷ lệ mỗi nhóm cần được cân đối lại theo nhu cầu của người lớn tuổi.

Chế độ ăn nên ưu tiên nhiều rau xanh, củ quả và trái cây tươi để cung cấp chất xơ, vitamin và chất chống oxy hóa. Đây là nhóm thực phẩm giúp phòng ngừa táo bón, hỗ trợ tiêu hóa, giảm cholesterol và bảo vệ sức khỏe tim mạch. Bên cạnh đó, ngũ cốc nguyên hạt như yến mạch, gạo lứt, bánh mì nguyên cám cũng là lựa chọn tốt để bổ sung vi chất và chất xơ.

Người cao tuổi nên ăn nhiều cá, tôm, cua những thực phẩm giàu omega-3, canxi và protein dễ tiêu hóa. Ngược lại, nên hạn chế các nội tạng động vật như tim, gan, lòng vì chứa nhiều cholesterol xấu, không có lợi cho sức khỏe.

Lượng chất béo trong khẩu phần ăn cũng cần giảm, đặc biệt là chất béo bão hòa; thay vào đó, nên ưu tiên chất béo có lợi từ dầu ô liu, dầu hạt cải hoặc từ các loại hạt.

Không nên ăn quá nhiều đồ ngọt, món mặn hoặc chua gắt vì dễ gây ảnh hưởng tim mạch, tăng huyết áp hoặc kích thích dạ dày.

Trong trường hợp chế độ ăn hằng ngày không cung cấp đủ dưỡng chất, người lớn tuổi có thể bổ sung thêm các sản phẩm dinh dưỡng công thức. Những loại sữa dành riêng cho người cao tuổi thường giàu canxi, vitamin D, phospho hỗ trợ xương khớp; chứa MUFA, PUFA tốt cho tim mạch và bổ sung chất xơ giúp cải thiện hệ tiêu hóa.

Người cao tuổi nên chia nhỏ bữa ăn để dễ tiêu hóa và hấp thu: Do họ thường gặp tình trạng ăn không ngon miệng, dễ đầy bụng, khó tiêu vì khả năng tiết men tiêu hóa giảm. Do đó, thay vì ăn ba bữa chính quá no, họ nên chia khẩu phần thành 5 đến 6 bữa nhỏ trong ngày. Việc chia nhỏ vừa giúp giảm áp lực lên hệ tiêu hóa, vừa giúp cơ thể hấp thu dưỡng chất tốt hơn. Đây cũng là cách hiệu quả để ngăn ngừa hạ đường huyết, đặc biệt ở những người lớn tuổi mắc tiểu đường.

Dịch vụ chăm sóc người cao tuổi tại nhà là một hình thức hỗ trợ sức khỏe và sinh hoạt cho người lớn tuổi ngay tại không gian sống của họ. Điều này giúp họ duy trì cuộc sống thường nhật một cách thoải mái trong chính ngôi nhà của mình, thay vì phải chuyển đến các trung tâm dưỡng lão hay cơ sở chăm sóc dài hạn. Đặc biệt phù hợp cho những trường hợp người cao tuổi gặp khó khăn trong việc tự chăm sóc bản thân hoặc đang mắc các bệnh lý cần theo dõi  bởi những ưu điểm nổi bật:

-Được ở trong không gian sống quen thuộc, gần gũi với gia đình và bạn bè.

-Duy trì sự độc lập, cảm thấy thoải mái và tiếp tục tận hưởng cuộc sống.

-Nhận được các dịch vụ chăm sóc sức khỏe và theo dõi y tế chuyên nghiệp, tương tự như tại các trung tâm.

Dịch vụ chăm sóc người cao tuổi tại nhà là lựa chọn phù hợp cho nhiều trường hợp, đặc biệt là những người cao tuổi cần sự hỗ trợ nhỏ trong các hoạt động hàng ngày, cần người chăm sóc liên tục và muốn được ở gần gia đình, với những gia đình có nhu cầu tìm kiếm dịch vụ chăm sóc người già tại nhà theo giờ Nhất là khi người thân chăm sóc xuất hiện dấu hiệu kiệt sức, cảm thấy quá tải và không thể tiếp tục chăm sóc toàn diện.

Tình trạng người lớn tuổi cần được chăm sóc đặc biệt 24/24 với sự giám sát y tế liên tục, các dịch vụ chăm sóc trực tiếp tại viện dưỡng lão có thể đảm bảo hơn về mặt an toàn và chuyên môn. Có thể gồm :

Loại hình	Mô tả chi tiết
Hỗ trợ sinh hoạt hàng ngày	Bao gồm hỗ trợ vệ sinh cá nhân (tắm rửa, gội đầu, vệ sinh răng miệng, đi vệ sinh), thay quần áo và chuẩn bị bữa ăn đầy đủ.
Chăm sóc y tế và sức khỏe	Theo dõi và kiểm tra sức khỏe cơ bản (đo huyết áp, nhiệt độ). Hỗ trợ uống thuốc đúng giờ, đúng liều. Thực hiện các thủ thuật y tế đơn giản (thay băng, tiêm thuốc, truyền dịch, đặt/thay sonde). Hỗ trợ vật lý trị liệu (xoa bóp, vỗ rung). Giám sát tình trạng bệnh nền và báo cáo cho gia đình/bác sĩ.
Hỗ trợ dinh dưỡng	Đảm bảo người cao tuổi được ăn uống đầy đủ, bao gồm hỗ trợ đút ăn nếu cần và theo dõi lượng thức ăn/đồ uống đã sử dụng.
Chăm sóc tâm lý và tinh thần	Bầu bạn, trò chuyện, đọc sách, và tổ chức các hoạt động giải trí, thể dục nhẹ nhàng để nâng cao đời sống tinh thần.
Hỗ trợ di chuyển và vận động	Giúp người cao tuổi di chuyển, thay đổi tư thế, đi dạo, lăn trở để tránh loét tì đè và mát xa giảm đau mỏi.
Vệ sinh không gian sống	Dọn dẹp khu vực sinh hoạt riêng (giường, tủ đồ) của người cao tuổi, đảm bảo sạch sẽ và thoải mái.
Hỗ trợ mua sắm	Giúp mua sắm vật dụng cá nhân, thực phẩm, trang thiết bị theo yêu cầu của gia đình và người cao tuổi.
Quản lý tài chính và hẹn khám	Hỗ trợ quản lý hóa đơn và sắp xếp lịch hẹn khám bệnh.
Hỗ trợ vận chuyển	Giúp người cao tuổi di chuyển đến các địa điểm bên ngoài khi cần (khám bệnh, đi chơi) bằng phương tiện phù hợp.
Tư vấn sửa đổi nhà	Tư vấn và hỗ trợ điều chỉnh không gian sống để thuận tiện di chuyển (lắp đặt thanh vịn, đường dốc).
Hỗ trợ tham gia chương trình ban ngày	Giúp người cao tuổi tham gia các hoạt động xã hội hoặc y tế chuyên biệt dành cho người lớn tuổi.

Lưu ý khi chuẩn bị bữa ăn cho người cao tuổi

Người cao tuổi nên ưu tiên thực phẩm tươi mới. Các món ăn nên được thay đổi thường xuyên để tạo cảm giác ngon miệng, tránh cảm giác nhàm chán.

Trong chế biến, cần hạn chế gia vị mặn, món quá nóng hoặc quá lạnh và các món nhiều dầu mỡ vì dễ gây khó tiêu hoặc tăng nguy cơ bệnh lý tim mạch.

Thức ăn nhanh, đồ chế biến sẵn và các món nhiều phụ gia cũng cần được hạn chế tối đa.

Người cao tuổi nên duy trì các hoạt động xã hội

Khi bước vào tuổi già, sức khỏe thể chất và tinh thần thường suy giảm dần theo thời gian. Nếu không duy trì vận động cơ thể và não bộ thường xuyên, người lớn tuổi có nguy cơ cao mắc các bệnh mạn tính, giảm trí nhớ, dễ lú lẫn và thậm chí đánh mất khả năng tự chủ trong sinh hoạt hằng ngày. Vì vậy, việc tạo điều kiện cho người cao tuổi duy trì các hoạt động xã hội và thói quen sinh hoạt lành mạnh trở nên đặc biệt quan trọng.

Ngoài những hoạt động trong gia đình, việc tham gia các sinh hoạt xã hội như câu lạc bộ người cao tuổi, nhóm tình nguyện, hội dưỡng sinh hay câu lạc bộ cờ tướng… cũng rất có lợi cho tinh thần.

Khi có cơ hội giao lưu, trò chuyện và bày tỏ cảm xúc, người cao tuổi sẽ giảm căng thẳng, giảm lo âu và tránh được các cảm xúc tiêu cực thường gặp trong tuổi già. Nâng cao sức khỏe tinh thần chính là chìa khóa giúp họ sống vui, sống khỏe, sống thọ.

Khám sức khỏe định kỳ giúp phát hiện bệnh sớm và điều trị kịp thời Nhất là các bệnh lý mạn tính như tăng huyết áp, đái tháo đường, bệnh tim mạch, đột quỵ, bệnh hô hấp, gan, thận và các vấn đề cơ xương khớp.

Đây là phương pháp quan trọng giúp theo dõi tình trạng sức khỏe toàn diện. Thông qua các xét nghiệm, đo huyết áp, siêu âm, chụp X-quang hoặc kiểm tra chức năng nội tạng, bác sĩ có thể phát hiện sớm những bất thường ngay cả khi người bệnh chưa xuất hiện triệu chứng rõ ràng. Phát hiện bệnh ở giai đoạn sớm giúp điều trị hiệu quả hơn, giảm biến chứng và nâng cao chất lượng cuộc sống.

Tôi chăm Mẹ tôi, tính đến nay cả trực tiếp và gián tiếp là đã được gần 1 năm! Do đó đã vận dụng tất cả những hiểu biết trên cùng kinh nghiệm của chòm xóm và kiến thức từ cuốn GIÁO TRÌNH ĐIỀU DƯỠNG NGƯỜI CAO TUỔI của Trường Đại học Y – Dược Thái Nguyên xuất bản 2024 mà tôi “chôm” của con dâu tôi !

Nhận thấy: nội dung trên khá bổ ích, thiết thực;

Cố gắng áp dụng tối đa, có biên soan, lan truyền trên blog này.

Nhưng, như đã nói/viết nhiều lần, là: Tôi vốn đã cao tuổi (72), yếu lại không biết sử dụng bất kỳ loại xe nào,…nên cũng hạn chết nhiều !

Ngày như đêm vừa rồi, Mẹ gọi 5 lần, tôi vào có 4 và “kiên quyết” không bế bà và cho cụ dậy cũng không gọi cho các cô, các thím thay bỉm hay giặt chăn cho bà (12-2 giờ, bà cũng chả “đi nặng” gì)! Bà có vẻ giận và nói tôi “ác” !

Cứ để tôi mang tiếng vậy để Cụ “tập trung” vào tôi !

-        Lương Đức Mến, BS từ nhiều nguồn TLTK, thứ Tư ngày 27/3/Bính Ngọ-

 

 

Nhấn vào đây để đọc toàn văn...

Tóm tắt ...

Tìm hiểu về NGÀY CỦA MẸ

Ngày của Mẹ (H: 母親節, A: Mother's Day, P: fête des Mères) hay Ngày Hiền Mẫu là một ngày kỷ niệm để tôn vinh những người đã chăm lo, yêu thuơng chúng ta đến bây giờ và tình mẹ bao la, sự gắn kết của mẹ và ảnh hưởng của các bà mẹ trong xã hội. Ngày này được tổ chức vào những thời gian khác nhau ở nhiều nơi trên thế giới, phổ biến nhất là vào tháng Ba hoặc tháng Năm. Nó bổ sung cho các lễ kỷ niệm tương tự để tôn vinh các thành viên trong gia đình như Ngày của Cha, Ngày Anh-Chị-Em và Ngày của Ông-Bà.

Tranh do Út Luận tạo

Ngày của Mẹ phiên bản hiện đại bắt đầu tại Hoa Kỳ, theo sáng kiến của Anna Jarvis vào đầu thế kỷ 20. Điều này không liên quan (trực tiếp) đến nhiều lễ kỷ niệm truyền thống của các bà mẹ và tình mẹ đã tồn tại trên khắp thế giới trong hàng ngàn năm, như giáo phái Hy Lạp đến Cybele, Rhea, người mẹ vĩ đại của các vị thần, lễ hội La Mã của Hilaria, hay Ngày chủ nhật của mẹ (ban đầu là kỷ niệm của Nhà thờ Đức mẹ, không phải tình mẹ).

Tuy nhiên, tại một số quốc gia, Ngày của Mẹ vẫn đồng nghĩa với những truyền thống lâu đời này.

Phiên bản hiện đại của Ngày của Mẹ tại Mỹ từng bị chỉ trích vì đã trở nên quá thương mại hóa. Người sáng lập, cô Jarvis đã hối hận về chủ nghĩa thương mại này và bày tỏ quan điểm về việc đó không bao giờ là ý định của cô.

Năm 1912, Anna Jarvis đăng ký nhãn hiệu cho cụm từ “Chủ nhật thứ hai của tháng Năm, Ngày của Mẹ, Anna Jarvis, Người sáng lập” và tạo ra Hiệp hội Quốc tế Ngày của Mẹ. Cô cũng đặc biệt lưu ý rằng danh từ “Mẹ” nên “là một sở hữu số ít, để mỗi gia đình tôn vinh mẹ của mình, chứ không phải là một sở hữu số nhiều để tưởng nhớ tất cả các bà mẹ trên thế giới.”Đây cũng là cách viết được sử dụng bởi Tổng thống Hoa Kỳ Woodrow Wilson trong tuyên bố tổng thống năm 1914 của ông, bởi Quốc hội Hoa Kỳ trong các dự luật liên quan và bởi các tổng thống Hoa Kỳ khác trong các tuyên bố của họ liên quan đến Ngày của Mẹ.

Một tấm thiệp của hãng tàu hỏa Northern Pacific Railway, Mỹ năm 1915, với dòng chữ: “Để vinh danh người Mẹ tuyệt vời nhất đã từng sống - Mẹ của bạn”.

Lịch sử

Thời Hy Lạp cổ đại, lễ hội tôn vinh nữ thần Cybele (tiếng Hy Lạp: Κυβέλη Kybele, Κυβήβη Kybebe, Κύβελις Kybelis), mẹ của tất cả các vị thần Hy Lạp, được tổ chức vào thời điểm xuân phân (khi mặt trời ở gần xích đạo nhất). Trong khi đó tại La Mã cổ đại, người ta ăn mừng lễ hội Matronialia để tôn vinh nữ thần Juno, nữ hoàng của các vị thần La Mã, vợ của thần Jupiter. Theo phong tục, các người mẹ tại La Mã cũng được tặng quà trong ngày này.

Tại Châu Âu, nhiều quốc gia có tục lệ để dành riêng một ngày Chủ Nhật trong năm để tôn vinh những người mẹ hiền, điển hình là ngày Mothering Sunday tại những nước có đông giáo dân của các chi nhánh Thiên Chúa giáo như Vương quốc Anh. Lễ Mothering Sunday được tổ chức vào Chủ Nhật thứ tư của Mùa Chay, cũng là để tôn vinh Đức Mẹ Maria.

Ngày lễ hiện đại của Ngày của Mẹ được tổ chức lần đầu tiên vào năm 1908, khi Anna Jarvis tổ chức lễ tưởng niệm mẹ tại Nhà thờ Giám lý St Andrew ở Grafton, Tây Virginia. Nhà thờ Giám lý St Andrew hiện đang nắm giữ Đền thờ Ngày quốc tế của Mẹ.

Chiến dịch của cô để biến Ngày của Mẹ trở thành một ngày lễ được công nhận tại Hoa Kỳ bắt đầu vào năm 1905, năm mà mẹ cô, Ann Reeves Jarvis, qua đời. Ann Jarvis là một nhà hoạt động vì hòa bình chăm sóc những người lính bị thương ở cả hai phía của Nội chiến Hoa Kỳ, và thành lập Câu lạc bộ Công việc Ngày của Mẹ để giải quyết các vấn đề sức khỏe cộng đồng. Cô và một nhà hoạt động vì hòa bình và hoạt động biểu tình cho nữ quyền Julia Ward Howe đã thúc đẩy việc tạo ra một Ngày của Mẹ vì hòa bình. 40 năm trước khi nó trở thành một ngày lễ chính thức, Ward Howe đã đưa ra Tuyên ngôn Ngày của Mẹ vào năm 1870, trong đó kêu gọi các bà mẹ thuộc mọi quốc tịch cùng nhau thúc đẩy “giải quyết các câu hỏi quốc tế, tuyệt vời và lợi ích chung của hòa bình.”

Anna Jarvis muốn tôn vinh điều này và dành một ngày để tôn vinh tất cả các bà mẹ vì cô tin rằng một người mẹ là “người đã làm cho bạn nhiều hơn bất cứ ai trên thế giới”.

Năm 1908, Quốc hội Hoa Kỳ đã từ chối đề xuất cho Ngày của Mẹ thành một ngày lễ chính thức, còn đùa rằng nếu thế thì họ cũng sẽ phải xét duyệt “Ngày của mẹ chồng”.

Tuy nhiên, nhờ những nỗ lực của Anna Jarvis, đến năm 1911, tất cả các tiểu bang của Mỹ đã xem xét để xét duyệt ngày lễ, với một số người trong số họ chính thức công nhận Ngày của Mẹ là một ngày lễ ở địa phương (nơi đầu tiên là Tây Virginia, quê nhà của Jarvis, vào năm 1910). Năm 1914, tổng thống Hoa Kỳ Woodrow Wilson đã ký một tuyên bố quyết định công nhận Ngày của Mẹ, được tổ chức vào Chủ nhật thứ hai của tháng Năm, như một ngày lễ quốc gia để tôn vinh các bà mẹ.

Mặc dù thành công trong việc thành lập Ngày của Mẹ, sau đó cô đã rất phẫn nộ khi ngày lễ bị thương mại hoá. Đến đầu những năm 1920, Hallmark Cards và các công ty khác đã bắt đầu bán những tấm thiệp Ngày của Mẹ. Jarvis tin rằng các công ty đã cố tình làm sai lệch ý nghĩa và khai thác ý tưởng về Ngày của Mẹ và nhấn mạnh rằng ngày lễ là về tình cảm, không phải lợi nhuận. Do đó, cô đã tổ chức tẩy chay Ngày của Mẹ và đe dọa sẽ đệ đơn kiện chống lại các công ty liên quan.Jarvis lập luận rằng mọi người nên đánh giá cao và tôn vinh mẹ của họ thông qua những lá thư viết tay bày tỏ tình yêu và lòng biết ơn của họ, thay vì mua quà tặng và thiệp làm sẵn. Jarvis đã phản đối tại một hội nghị của các nhà sản xuất kẹo ở Philadelphia vào năm 1923 và tại một cuộc họp của Hội các bà mẹ có con tham gia chiến tranh của Mỹ năm 1925. Đến thời điểm này, cẩm chướng đã gắn liền với Ngày của Mẹ, và việc các mẹ bán hoa cẩm chướng để quyên tiền đã khiến Jarvis tức giận, cô đã bị bắt vì làm xáo trộn trật tự.

Đa số các quốc gia trên thế giới ngày nay kỷ niệm Ngày của Mẹ với các phong tục bắt nguồn từ Bắc Mỹ và châu Âu. Khi được phổ biến tại các quốc gia khác, Ngày của Mẹ đôi khi được thay đổi đôi chút để phản ảnh nền văn hóa từng nơi, một số nước đã hợp nhất ngày lễ này với những sự kiện quan trọng của bản xứ (ví dụ như tôn giáo, lịch sử, và truyền thuyết).

Một số quốc gia đã có sẵn một ngày lễ hội dành riêng cho người mẹ và vay mượn thêm các tục lệ của Ngày của Mẹ, như là việc con cái tặng hoa cẩm chướng cũng như là thiệp viết bằng tay cho mẹ mình. Tại những quốc gia mà Ngày của Mẹ chưa được phổ biến, giới truyền thông nhắc đến ngày lễ này như là một cách giới thiệu văn hóa của nước ngoài.

Tại một số quốc gia mà Ngày của Mẹ chưa được phổ biến, như tại các quốc gia Xã hội chủ nghĩa, người ta dùng Ngày Quốc tế Phụ nữ vào ngày 8 tháng 3 để tôn vinh những người mẹ.

Tôn giáo

Đối với Kitô Giáo, ngày lễ này được nối liền với sự tôn kính Đức Mẹ Maria, như là lễ Mothering Sunday (ngày Chủ nhật của Tình Mẹ) tại Vương quốc Liên hiệp Anh vào Chủ Nhật thứ tư trong mùa Chay, đúng ba tuần trước lễ Phục Sinh; và Chính Thống giáo tại Hy Lạp với Lễ Đức Mẹ dâng Chúa Giêsu trong đền thánh (ngày 2 tháng 2 theo Lịch Julius). Trong giáo hội Kitô giáo Đông phương, một lễ cầu nguyện đặc biệt được tổ chức nhằm tôn vinh Mẹ Thiên Chúa (Theotokos).

Đối với các quốc gia có đông tín đồ Ấn giáo, Ngày của Mẹ được gọi là “Mata Tirtha Aunshi” trong tháng trăng non Vaisakha (vào khoảng tháng 4 hay tháng 5 theo Lịch Gregorius). Ngày này được tổ chức để tôn vinh các người mẹ và tình mẹ. Vào ngày này, mọi người tặng thức ăn ngọt, quần áo và các quà tặng khác cho mẹ của họ

Phật giáo và phong tục Trung Hoa có ngày lễ Vu Lan, còn được hiểu là lễ báo hiếu, xuất phát từ sự tích về Bồ tát Mục Kiền Liên đại hiếu đã cứu mẹ của mình ra khỏi kiếp ngạ quỷ. Người Khmer có lễ hội Đôn ta (Pchum Ben).

Các quốc gia:

Anh

Ngày này bắt nguồn ở Anh vào thế kỷ XVII, được gọi là Mothering Sunday. Lễ được tổ chức vào Chủ Nhật thứ tư trong mùa Chay. Vào ngày này, dù ở đâu đi nữa, những đứa con cũng sẽ về thăm lại gia đình.

Đức

Nước Cộng hòa Liên bang Đức, thành lập ngày 23 tháng 5 1949, có Ngày của mẹ vào chủ nhật thứ 2 trong tháng 5, như vậy lần đầu tiên vào năm 1950. Đây là một ngày lễ không được quy định theo luật lệ. Trong ngày này các tiệm bán hoa được phép mở cửa. Ở bang Baden-Württemberg lại không được phép nếu ngày này trùng với ngày chủ nhật Lễ Chúa Thánh Thần Hiện Xuống.

Mỹ

Năm 1914, bản nghị quyết do Quốc hội lưỡng viện Hoa Kỳ thông qua và được Tổng thống Woodrow Wilson ký đã chính thức thành lập Ngày của Mẹ.

Tại Mỹ, các chi tiêu tài chính trong Ngày của Mẹ chỉ thua ngày lễ Giáng sinh. Theo ước tính của Liên đoàn bán lẻ Hoa Kỳ, trung bình khoảng 139 USD được dành chi tiêu cho mỗi món quà tặng mẹ. Việc thương mại hóa, đề cao chi tiêu và có phần làm lu mờ ý nghĩa thật trong ngày này đã bị nhiều chỉ trích từ nhiều người hoạt động cộng đồng, kể cả từ bà Anna Marie Jarvis, là người nêu ý tưởng thành lập ngày vinh danh Mẹ.

Việt Nam

Trước đây chỉ có ở miền Nam với Lễ Vu Lan, nhưng những năm gần đây do sự lan rộng của Internet và các phương tiện thông tin đại chúng, ngày lễ đã được phổ biến cả nước và được mọi người hưởng ứng. Vào ngày này, những người con nhớ ơn mẹ sẽ dành đến cho mẹ của mình những món quà ý nghĩa, từ vật chất đến tinh thần.

Ngày dành cho các bà mẹ ở Việt Nam còn có Lễ Vu Lan, ngoài ra còn có các ngày dành cho phụ nữ như ngày Quốc tế Phụ nữ (8 tháng 3), ngày Phụ nữ Việt Nam (20 tháng 10).

Tuy Ngày của Mẹ được tổ chức vào rất nhiều ngày khác nhau trên thế giới, hai ngày phổ biến nhất là ngày Chủ Nhật thứ hai của tháng 5 theo truyền thống Mother's Day của Hoa Kỳ, tiếp theo là ngày Chủ Nhật thứ tư của Mùa Chay theo truyền thống Mothering Sunday của Vương quốc Liên hiệp Anh.

Chú ý: Các quốc gia ăn mừng ngày Quốc tế Phụ nữ thay vì Ngày của Mẹ được đánh dấu '†'.

Vì Lịch Hồi giáo dựa trên Âm lịch, vốn ngắn hơn năm Dương lịch, ngày lễ mỗi năm đều lọt vào các mùa khác nhau. Bởi thế, nó được liệt vào một danh sách riêng.

Nhân dịp Ngày của Mẹ, Facebook - mạng xã hội lớn nhất thế giới - từ năm 2016 đã chính thức thêm biểu tượng mới là “Bông hoa tím” với nghĩa “Biết ơn”, vào danh sách nút LIKE.

Tranh Đầu bài này là của Út Luận đăng trên Fb kèm bài thơ bên. 

-Lương Đức Mến, BS ngày thứ Hai, 25/4/Bính Ngọ từ nhiều nguồn TL-

 

Nhấn vào đây để đọc toàn văn...

Tóm tắt ...

Điều TƯỞNG LÀ KHÓ mà là KHÓ KHÔNG TƯỞNG

Thói quen là một chuỗi phản xạ có điều kiện do rèn luyện mà có. Đó là những hành vi (nếp sống, phương pháp làm việc) được lặp đi lặp lại nhiều lần trong cuộc sống và rèn luyện (học tập, làm việc), là những hành vi định hình trong cuộc sống và được coi là bản chất thứ hai của con người (L’habitude est une seconde nature) nhưng nó không sẵn có mà là kết quả của việc sinh hoạt, học tập, rèn luyện, tu dưỡng của mỗi cá nhân trong cuộc sống hằng ngày, tuy vậy thói quen cũng có thể bắt nguồn từ một nguyên nhân đôi khi rất tình cờ hay do bị lôi kéo từ một cá thể khác. Có thể chia thói quen thành hai loại: thói quen xấu và thói quen tốt. Những suy nghĩ theo thói quen sẽ chỉ đạo có những hành động tốt hoặc xấu.

Bài này nhằm phục vụ và lấy “Kinh nghiệm” từ gia đình, bản thân,... nên sẽ  đi sâu vào “bệnh lý về THẬN” cùng những  “thói quen có lợi” hoặc  “gây hại” cho nó,... để áp dụng, lan truyền,... 

Nên nhớ rằng, mỗi người đều có lối sống, thói quen và sở thích riêng rất khác nhau và việc thay đổi những thói quen của một con người rất khó khăn. Qua thói quen, người ta có thể đoán biết được cá tính của con người cũng như có thể biết được tâm trạng của một người .

Nó được hình thành ở tuổi lên chín, từ sự bắt chước cha mẹ mình, diễn ra nhờ một hệ thống trong não bộ gọi là tế bào thần kinh gương (mirror neuron) nhằm hỗ trợ sự sinh tồn, giúp não bộ không phải làm việc để bảo toàn nhiên liệu (glucose và oxy) hành động theo thói quen là vô thức. Các yếu tố chính kích hoạt:

Hình ảnh: Những hình ảnh bắt mắt có thể kêu gọi thực hiện một thói quen.

Âm thanh: Chẵng hạn tiếng chuông báo thức kích hoạt việc thức dậy, âm báo email kích hoạt việc kiểm tra hòm thư, hay tiếng con khóc nhắc nhở đã đến lúc cho ăn, cho bú hoặc thay bỉm, thay tả.

Thời gian: Chẵng hạn như buổi sáng thường có thói quen uống cafe, tập thể dục, đọc sách.

Căng thẳng: Khi bị căng thẳng, não bộ bị quá tải sẽ thúc giục bạn thực hiện một thói quen (thường là vô thức) nhằm bảo tồn năng lượng cho não.

Giao thiệp: Có thể là nhân tố kích hoạt thói quen.

Niềm tin và cảm xúc: Niềm tin và cảm xúc tiêu cực thường kích hoạt thói quen xấu, trong khi niềm tin và cảm xúc tích cực sẽ kích hoạt thói quen tốt. Cảm xúc là chất xúc tác mạnh mẽ nhất tạo ra niềm tin, và niềm tin này thường được hình thành từ nội tâm (những lời tự nhủ), từ bên ngoài (lời của cha mẹ, bạn bè) hoặc từ các sự kiện mang tính cảm xúc (chiến thắng, thất bại).

Thói quen được chia làm hai loại chính gồm thói quen thông thường (những thói quen đơn giản, cơ bản và mang tính riêng rẽ. Đơn cử như sáng ngủ dậy lúc mấy giờ, đi làm bằng đường nào, cách cầm dĩa ăn, cách cầm đũa, dùng đũa. Những thói quen xấu như ăn vặt, ăn uống quá đà hay hút thuốc cũng được xếp vào nhóm thói quen thông thường) và thói quen cột mốc  (những thói quen phức tạp, có khả năng ảnh hưởng, tác động trực tiếp đến các thói quen thông thường khác. Nó quan trọng vì khả năng tự động triệt tiêu các thói quen xấu.)

Thay đổi dù chỉ một thói quen cũng là việc rất khó vì bộ não luôn chống lại. Các thói quen mới hình thành rất dễ biến mất sau một vài tuần, và khi mất động lực, ý chí hoặc gặp căng thẳng, những thói quen xấu cũ sẽ ngay lập tức xuất hiện trở lại. Thay đổi thói quen là một quá trình cần thời gian, cách tốt nhất là chỉ tập trung thay đổi một vài thói quen đơn giản trước, đó là bước bắt đầu từ những việc đơn giản. Nếu muốn có một thói quen tốt, hãy tham gia vào nhóm những người đã có sẵn thói quen đó hay việc áp dụng các phương pháp như Chất đống thói quen (Habit stacking) để thiết lập những thói quen sáng, trưa, chiều, tối mới một cách có hệ thống.

Một số thói quen được cho là tốt như thói sinh hoạt có nề nếp, lề lối, điều độ với tác phong nhanh nhạy, hoạt bát, khẩn trương, xếp đặt mọi thứ luôn gọn, sạch, đúng nơi, đúng chỗ. Thói quen lao động, công tác có khoa học như coi trọng và quý trọng thời gian, tiến trình biểu đã xác định, thực hiện nhiêm túc giờ nào việc ấy, làm đúng kế hoạch và có cân nhắc, tính toán công sức hợp lý, thói quen làm việc chăm chỉ thói quen đọc nhiều tài liệu và sách báo.Thói quen giao tiếp ứng xử có văn hóa thể hiện qua việc lời nói điềm đạm, đúng mực, đúng thời điểm, hợp tình, hợp cảnh, lịch sự, tế nhị và dùng đại từ nhân xưng theo đúng các mối quan hệ xã hội. Thói quen ăn mặc lịch sự, đầu tóc gọn gàng, quần áo sạch sẽ, hợp với tuổi tác, công việc, môi trường và hoàn cảnh giao tiếp. Thói quen rèn luyện sức khỏe thông qua việc tích cực, hăng say luyện tập thể dục thể thao, chăm lo giữ gìn vệ sinh thân thể...

Một số thói quen được cho là xấu như: Thói quen lộn xộn trong sinh hoạt hằng ngày cụ thể như tác phong lề mề, luộm thuộm, lôi thôi, lếch thếch thiếu gọn gàng, sạch sẽ, làm đâu bỏ đấy, cẩu thả.... Đại khái trong học hành, học tập không theo giờ giấc (thời khóa biểu), xếp đặt sách vở, đồ dùng học tập thiếu ngăn nắp, học tủ, học lệch, học vẹt. thói quen manh mún trong lao động, làm việc thiếu tính chủ động, không có kế hoạch cụ thể, không biết làm việc gì trước, việc gì sau, thích gì làm nấy. Thói quen bừa bãi trong giao tiếp, ứng xử, nói năng thiếu suy nghĩ chín chắn, nói không đúng lúc, đúng chỗ, không phù hợp với đối tượng, không tuân theo ngôi thứ và tôn trọng người khác, thói quen tùy tiện trong ăn uống và không hợp vệ sinh, thói quen lười nhác trong rèn luyện thân thể, ngại, lười vận động, không thường xuyên tham gia môn thể dục, thể thao.Ngoài ra có một số thói quen không tốt như thói quen trì hoãn, lề mề, chờ đến gần hạn cuối mới bắt tay vào công việc, thói quen chậm trễ, lợi dụng sự thoải mái đi trễ, về sớm, áo quần tuềnh toàng với áo thun hay quần jean rách.

Thói quen không hòa nhập, thói quen công kích, chỉ trích, đả kích, thói quen kết bè kết đảng, vây cánh bè phái, thói quen viết email, tin nhắn cẩu thả, gửi e-mail, tin nhắn khi tức giận, không kiểm soát phát ngôn trên mạng xã hội, thói quen đổ thừa, chê trách, oán trách khi gặp khó khăn, than thân trách phận. Hoặc một số thói quen gây hại cho não bộ như: Bỏ bữa sáng (thiếu hụt chất dinh dưỡng cho não), ăn uống quá độ, hút thuốc làm cho não teo lại từ từ, ăn nhiều đường, hít thở không khí ô nhiễm quá lâu, thiếu ngủ làm cho các tế bào não kiệt sức, trùm đầu khi ngủ, não không đủ oxy, lâu dần sẽ bị tổn thương, suy nghĩ khi bị bệnh gây sức ép lên não, lười suy nghĩ và kiệm lời.

Bảng 1: Thay đổi thói quen hàng ngày

Thói quen xấu hàng ngày	Thói quen tốt hàng ngày
Xem tivi quá nhiều.	Hạn chế chỉ xem tivi một tiếng mỗi ngày.
Không tập thể dục thường xuyên.	Tập thể dục 30 phút mỗi ngày.
Không để ý khẩu phần ăn.	Không được ăn quá 2.100 calo mỗi ngày.
Không đọc các tài liệu về công việc.	Dành 30 phút để đọc mỗi ngày.
Hay trì hoãn.	Hoàn thành danh sách việc phải làm mỗi ngày
Lãng phí nhiều thời gian.	Không lãng phí thời gian hôm nay.
Hút thuốc.	Hôm nay sẽ không hút thuốc.
Không gọi điện lại luôn cho người khác	Sẽ gọi điện lại cho tất cả mọi người
Không nhớ tên người khác.	Viết ra giấy và ghi nhớ.
Quên các sự kiện quan trọng.	Ghi nhớ những ngày quan trọng

Bảng 2: Thay đổi thói quen của J.C.Jobs

STT	Thói quen xấu	Thói quen tốt
1	Hay cá độ bóng đá.	Hôm nay không chơi cá độ.
2	Hút thuốc.	Hôm nay không hút điếu nào.
3	Hay ăn hàng quán.	Chỉ đi ăn hàng một lần một tuần.
4	Hay đi làm muộn.	Ngày nào cũng đi làm đúng giờ.
5	Hay dậy muộn buổi sáng.	Luôn dậy từ 5 giờ sáng.
6	Ít quan tâm vợ con.	Ngày nào cũng đi dạo với vợ.
7	Hay ăn vặt.	Hôm nay không ăn vặt.
8	Hay chửi thề.	Hôm nay không chửi thề.
9	Hay đi bar.	Hôm nay không đi bar.
10	Hay xem tivi.	Hôm nay chỉ xem tivi 30 phút.

Thói quen sinh hoạt và phát triển bản thân:

Quan tâm đến cơ thể: 76% triệu phú tập cardio 20-30 phút mỗi ngày (ít nhất 4 ngày/tuần) và 75% tránh xa các nhà hàng thức ăn nhanh.

Đọc sách: 85% đọc từ hai cuốn sách trở lên mỗi tháng và 88% dành ít nhất 30 phút mỗi ngày để đọc sách (trong đó 51% đọc về lịch sử, 55% đọc sách tự lực/self-help, 58% đọc tiểu sử người thành công và 79% đọc tài liệu giáo dục).

Xây dựng các mối quan hệ giá trị: 86% kết nối với những người có chung chí hướng, có thể giúp họ hoàn thành ước mơ và mục tiêu.

Ra quyết định: 91% thường ra quyết định tại nơi làm việc một cách nhanh chóng, hành động mà không suy nghĩ quá nhiều.

Quy cách ứng xử tốt: 75% thường gửi thiệp cảm ơn, thiệp chúc mừng vào các dịp lễ tết hoặc dịp đặc biệt.

Thói quen giao tiếp và duy trì các mối quan hệ:

Không nhiều chuyện: 94% tránh việc nhiều chuyện vì cho rằng nó mang tính tiêu cực và gây tổn hại cho các mối quan hệ.

Gọi điện chúc mừng sinh nhật: 80% có thói quen gọi điện chúc mừng sinh nhật những người quan trọng để duy trì "sự sống" cho các mối quan hệ.

Gọi điện thăm hỏi: 80% thường xuyên gọi điện hỏi thăm sức khỏe và tình hình của những người mà họ muốn xây dựng quan hệ vững chắc.

Gọi điện trong những sự kiện quan trọng: Ví dụ có thành viên mới chào đời, nhận giải thưởng để tạo ra mối liên kết xúc cảm mạnh mẽ.

Thói quen hành xử và quản lý mục tiêu cá nhân:

Ứng xử lịch thiệp và tôn trọng người khác: Họ thường nói "làm ơn", "cảm ơn" và "liệu tôi có thể". Họ nhìn vào mắt người khác trong khi lắng nghe và ghi nhớ các ngày sinh nhật, ngày kỷ niệm cũng như các sự kiện quan trọng của những người họ quan tâm. Đặc biệt, họ không chỉ trích, lên án, phàn nàn về người khác hay với người khác.

Theo đuổi đam mê: 82% triệu phú theo đuổi thứ họ đam mê. Đam mê được ví như một công tắc đèn, khi bật lên sẽ cung cấp nguồn sáng bền bỉ vô tận, và bền bỉ chính là đặc điểm chung số một của tất cả những người thành công.

Đặt ra và theo đuổi các mục tiêu lớn: 55% tập trung theo đuổi một mục tiêu duy nhất trong khoảng thời gian hơn một năm.

Thường xuyên nói "Không": Họ có thói quen từ chối những người hay những thứ can thiệp vào việc quan trọng mà họ muốn hoàn thành. Việc học cách nói "Không" được xem là một công cụ quản lý thời gian quan trọng mà các triệu phú chủ yếu dựa vào.

Thói quen trong tư duy và suy nghĩ:

Cân nhắc trước khi nói: 94% có thói quen kiềm chế bản thân, không nói ngay những gì có trong đầu để có thể truyền đạt hiệu quả những điều quan trọng.

Tin vào bản thân: 79% tin rằng họ có thể thoát nghèo hoặc tầng lớp trung lưu để trở nên giàu có, và 90% không tin vào số phận mà tin mình là kiến trúc sư của cuộc đời mình.

Tin rằng chăm chỉ chiến thắng thông minh: 90% tin rằng sự chăm chỉ quan trọng hơn một chỉ số IQ cao.

Tin rằng bền bỉ tạo may mắn: 92% tin rằng họ tự tạo ra vận may cho mình bằng cách không ngừng kiên trì theo đuổi đam mê (trung bình mất khoảng 12 năm để đạt được ước mơ).

Lạc quan: 54% tin rằng sự lạc quan là yếu tố quan trọng dẫn đến thành công của họ.

Kiểm soát cảm xúc: 81% có thói quen kiểm soát tốt các cảm xúc tiêu cực như giận dữ, đố kỵ, thù ghét để người khác dễ dàng làm ăn với họ hơn.

Tin rằng trung thực là thượng sách: 85% luôn luôn nói thật để xây dựng lòng tin, nền tảng của thành công và những mối quan hệ vững chắc.

Trong ăn uống: Ăn ít muối và ít đường, vệ sinh răng miệng hàng ngày sau khi ăn, không bỏ bữa sáng, ăn bữa tối sớm hơn, uống sữa ít béo... tự nấu ăn, mang cơm đi làm...

Một số thói quen xấu trong ăn uống khiến con người dễ bụng phệ và béo phì như: Bỏ bữa (sau đó là ăn nhiều hơn), uống nhiều rượu chè, dùng các sản phẩm ăn kiêng, không ăn bánh mì, không dùng thực phẩm chứa nhiều chất béo, nhịn ăn bữa sáng, ăn nhiều thức ăn nhanh, ăn thức ăn hàng quán, chế biến thực phẩm không đúng... ăn mặn, sử dụng điện thoại trong lúc ăn, hay đọc sách lúc ăn, ăn mì ăn liền thay thực phẩm chính, ăn cơm chan canh, vừa ăn vừa uống, ngoài ra còn ăn trước khi ngủ, ăn không đúng bữa, ăn quá nhanh, hút thuốc quá nhiều, hâm đi hâm lại thức ăn cũ đã nấu nhiều ngày trước đó, ăn thực phẩm sống (gỏi, tái), ăn uống đồ lạnh, ăn quá nhiều đu đủ xanh, dứa, mướp đắng, sử dụng trà thảo dược bừa bãi, chè và cà phê ăn các loại gia vị cay, nóng đẫn đến nguy hại cho phụ nữ mang thai.

Trong sinh hoạt:

Vệ sinh răng miệng hằng ngày, ngủ đủ giấc, không hút thuốc lá, thói quen điều độ tiết chế, thói quen giữ liên lạc với bạn bè và người thân giúp tránh được chiều hướng suy nghĩ tiêu cực, bi quan hay buông xuôi khi gặp khó khăn và có lời khuyên cho rằng nên liên lạc với người thân tối thiểu 2 lần trong một tuần.

Ngoài ra để khăn ướt trên giường, để đĩa thức ăn trống trong tủ lạnh, để tiền ở khắp mọi nơi như túi áo trước ngực, túi sau quần, trong ví.... không chịu rửa nồi, lưu giữ quá nhiều đồ đạc có dây dợ lằng nhằng, chê bai thói quen xem truyền hình của vợ....; Ngồi lâu, xem ảnh đồi trụy, tình dục sớm, tình dục vô độ, tình dục thiếu hiểu biết, tình dục không gần với tình yêu, rượu bia, thuốc lá, chè chén tiệc tùng cũng dễ ảnh hưởng đến chức năng tình dục.

Theo dân tộc:

Văn hóa ăn uống: vô tư lấy đồ ăn mà không cần biết có phù hợp khẩu vị hay không, ăn không hết sẵn sàng bỏ lại.

Văn hóa xếp hàng: Hành động chen lẫn, xô đẩy.

Xả rác: lung tung, bừa bãi.

Ăn cắp vặt: do túng thiếu trong cuộc sống.

Trốn vé: .

Chặt chém du khách: làm ảnh hưởng đến việc quảng bá, mời gọi du lịch.

Ban đêm có thói quen xấu như thức khuya, ăn nhậu thâu đêm hay dùng điện thoại quá lâu,…

Thức khuya - hành động đánh đổi sức khỏe lâu dài

Dù để làm việc, giải trí hoặc đơn giản là muốn có thời gian riêng sau một ngày bận rộn. Tuy nhiên, ngủ muộn hoặc thiếu ngủ kéo dài khiến đồng hồ sinh học bị rối loạn, làm giảm nồng độ testosterone.

Đồng thời, căng thẳng cortisol tăng cao khiến cơ thể luôn trong trạng thái mệt mỏi, dễ dẫn đến các bệnh tim mạch, tiểu đường và suy giảm miễn dịch. Nếu ngủ ít hơn 6 giờ mỗi ngày liên quan đến nguy cơ tử vong cao hơn.

Nhậu nhẹt thâu đêm - thói quen quá phổ biến

Để thư giãn sau một ngày làm việc. Nhưng vừa uống rượu bia vừa ăn đêm tạo ra gánh nặng kép cho cơ thể, Khiến hệ tiêu hóa phải hoạt động quá tải dẫn đến tích tụ mỡ nội tạng, tăng nguy cơ béo phì, kháng insulin và bệnh tim mạch. Ngoài ra, còn dễ gây trào ngược dạ dày, ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng giấc ngủ.

Không chỉ vậy, rượu bia còn làm gián đoạn giấc ngủ sâu, khiến cơ thể không được phục hồi đúng cách. Thói quen nhậu nhẹt ban đêm gây hại cho gan, làm tăng huyết áp mà còn góp phần rút ngắn tuổi thọ âm thầm.

Nằm ngay sau khi ăn tối - thói quen gây tích mỡ

Chính hành động này lại khiến quá trình tiêu hóa chậm lại, dễ gây tích tụ năng lượng dư thừa dưới dạng mỡ; gây béo phì và rối loạn chuyển hóa, ...

Lạm dụng điện thoại vào ban đêm - gây gián đoạn giấc ngủ

Trong đó ánh sáng xanh từ màn hình ức chế hormone melatonin - yếu tố giúp cơ thể dễ ngủ và ngủ sâu.

Việc sử dụng thiết bị điện tử trước khi ngủ khiến não bộ bị kích thích liên tục, giấc ngủ trở nên chập chờn, không đủ sâu gây suy giảm trí nhớ, căng thẳng thần kinh, tăng nguy cơ trầm cảm và ảnh hưởng sức khỏe tổng thể.

Hút thuốc buổi tối - rủi ro tích tụ gấp đôi

Không chỉ ảnh hưởng đến phổi mà còn làm tăng nhịp tim, huyết áp và giảm lượng oxy trong máu.

Nicotine kích thích thần kinh khiến giấc ngủ bị gián đoạn. Về lâu dài, đây là yếu tố nguy cơ cao dẫn đến ung thư, bệnh phổi và tim mạch.

Tò mò về nghề y - luôn có tác động đến cuộc đời : Ký túc xá - Cá tốc ký; Chạy trời không khỏi đau,...

“Kinh nghiệm” đâu giúp ích gì:

Massage, tắm hay chơi thể thao quá sức sau khi uống rượu bia không giúp “giải rượu”, ngược lại có thể làm tăng nguy cơ đột quỵ, nhất là người có bệnh nền, cao tuổi.  Đó là bệnh lý xảy ra đột ngột, diễn tiến nhanh, biến chứng nặng nề, chủ yếu là người từ 55 tuổi trở lên, hiện xu hướng trẻ hóa.

Dấu hiệu nhận biết sớm đột quỵ là: Liệt nửa người (biểu hiện giơ hai tay bằng vai, một tay sẽ bị rơi xuống); liệt dây thần kinh số VII (méo miệng khi làm động tác nhe răng hoặc cười); rối loạn ngôn ngữ (hiểu được lời nói mà không diễn đạt được hoặc không hiểu lời người khác).

Một số thói quen thường gặp có thể làm tăng nguy cơ đột quỵ, như sau:

Uống rượu trước và sau khi đi massage

Đi tiểu nhiều hơn bình thường, mất nước, nhức đầu... giãn mạch, gặp hơi nóng đột ngột khi xông hơi khiến mạch máu giãn to hơn, tăng nhịp tim, choáng váng, khó thở, rượu bia vốn làm cho cơ thể nóng hơn mức bình thường, kết hợp xông hơi sẽ tăng nguy cơ chóng mặt, đau đầu, buồn nôn, mất nước, mệt mỏi nhiều, gây tổn thương cơ xương khớp, dây chằng, cột sống, tổn thương mạch máu, gây chèn ép phần tủy tại cổ, biến chứng thần kinh, liệt tứ chi.

Do đó, sau khi uống rượu nên nghỉ ngơi, bổ sung nước trắng, nước dừa, đồ uống có tính kiềm kèm điện giải như kali, magie để trung hòa cồn. Có thể ăn một chút bánh mì nướng, bánh quy giòn, nước sốt táo để cung cấp năng lượng. Không uống paracetamol để giảm đau đầu hay lạm dụng thuốc giải rượu, thải độc.

Tuyệt đối không tắm ngay sau uống rượu bia, kể cả nước nóng. Rượu chủ yếu chuyển hóa ở gan, phần rất nhỏ thải qua hơi thở, nước tiểu và mồ hôi. Việc ra mồ hôi không làm giảm nồng độ cồn trong máu. Rượu làm giãn mạch máu, nước nóng cũng gây giãn mạch, kết hợp hai yếu tố có thể gây choáng váng, tụt huyết áp, ngất xỉu. Lúc này, cơ thể mất nước nhiều, dễ mệt mỏi hơn. Sau khi uống rượu, tinh thần chưa tỉnh táo, bạn có thể bị ngất, ngã, gây hại sức khỏe.

Nếu tiếp xúc với nước lạnh đột ngột, mạch máu có thể co thắt mạnh, gây rối loạn lưu thông máu và ảnh hưởng đến hệ thần kinh. Sự thay đổi nhiệt độ quá nhanh khiến cơ thể không kịp thích nghi, làm thần kinh ngoại biên bị tổn thương, dẫn đến tình trạng liệt mặt tạm thời hoặc kéo dài.

Do đó, tắm không đúng cách trong lúc thể trạng không đảm bảo càng kích hoạt mối nguy đột quỵ, tăng huyết áp. Người cao tuổi, người tăng huyết áp, bệnh mạch vành,suy tim, đái tháo đường, người từng đột quỵ có nguy cơ cao hơn.

Vận động quá sức:

Làm cơ thể tiêu tốn nhiều năng lượng dẫn đến tình trạng mất nước và rối loạn điện giải,…trở nên nghiêm trọng hơn, khiến cơ thể mệt mỏi, chuột rút cơ bắp...

Chưa kể, rượu bia sẽ khiến gan và thận phải làm việc vất vả hơn để xử lý các chất độc hại có trong đồ uống này. Lúc này, cơ thể đang trong trạng thái mệt mỏi sau khi tập thể thao, gan và thận lại phải hoạt động để loại bỏ cồn và các độc tố khác từ bia, gây áp lực lớn lên các cơ quan nội tạng.

Khi phát hiện có người bị đột quỵ, không cho bệnh nhân ăn uống hoặc ngậm bất cứ loại thuốc nào, kể cả nước lọc hay thuốc hạ huyết áp,…. Không châm cứu, chích máu ở đầu ngón tay. Phương pháp này không có tác dụng làm tan cục máu đông, trái lại còn làm mất “thời gian vàng” cho can thiệp y khoa.

THÓI QUEN GÂY HẠI THẬN PHỔ BIẾN

Mỗi người có hai quả thận nằm hai bên cột sống, dưới xương sườn. Cơ quan này không chỉ giúp loại bỏ độc tố qua nước tiểu mà còn điều hòa huyết áp, cân bằng điện giải và tham gia sản xuất hormone cần thiết cho cơ thể.

1. Uống quá ít nước

Nước đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ thận đào thải chất độc và ngăn ngừa hình thành sỏi thận. Khi cơ thể thiếu nước, thận phải hoạt động quá tải để lọc máu, lâu dài có thể làm suy giảm chức năng.

Những người làm việc trong môi trường nóng hoặc vận động nhiều càng cần bổ sung đủ nước. Đặc biệt, người từng bị sỏi thận nên duy trì lượng nước cao hơn để hạn chế nguy cơ tái phát.

Khi cơ thể thiếu nước, thận phải làm việc “vất vả” hơn để lọc chất thải. Về lâu dài, điều này dễ làm hình thành sỏi thận, suy giảm chức năng thận.

2. Nhịn tiểu thường xuyên

Không chỉ gây khó chịu mà còn tiềm ẩn nguy cơ gây nhiễm trùng đường tiết niệu. Khi nước tiểu bị ứ đọng lâu trong bàng quang, vi khuẩn có điều kiện phát triển, từ đó ảnh hưởng ngược lại đến thận.

Về lâu dài, hành vi này có thể làm tăng nguy cơ tổn thương thận và gây ra các biến chứng nguy hiểm.

3. Ăn quá mặn

Làm gia tăng lượng natri trong cơ thể, từ đó phá vỡ sự cân bằng giữa natri và kali. Khi nồng độ natri tăng cao, cơ thể buộc phải giữ nước để duy trì áp lực thẩm thấu, dẫn đến tăng thể tích dịch ngoại bào và lượng máu lưu thông.

Sự thay đổi này khiến huyết áp tăng lên. Nếu tình trạng tăng huyết áp kéo dài, áp lực tại các vi mạch, đặc biệt là ở cầu thận, sẽ gia tăng, làm tổn thương cấu trúc thận và đẩy cao nguy cơ mắc các bệnh thận mạn tính.

Ngoài ra, ăn mặn còn làm tăng lượng protein trong nước tiểu - một dấu hiệu cho thấy thận đã bị tổn thương. Đây cũng là yếu tố nguy cơ quan trọng thúc đẩy tiến triển của bệnh thận mạn. Đối với những người đã mắc bệnh, việc duy trì chế độ ăn nhiều muối có thể khiến chức năng thận suy giảm nhanh hơn.

Ngược lại, với bệnh nhân mắc bệnh thận tiến triển, việc kiểm soát lượng muối dưới 2g natri mỗi ngày được chứng minh có thể giúp giảm protein niệu và cải thiện chức năng lọc của thận so với những người tiêu thụ muối ở mức cao.

4. Lạm dụng thuốc giảm đau

Các loại thuốc giảm đau, đặc biệt là nhóm NSAIDs, nếu sử dụng kéo dài có thể gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến thận. Những loại thuốc này làm giảm lưu lượng máu đến thận, từ đó làm suy giảm chức năng lọc.

Người dân được khuyến cáo không nên tự ý dùng thuốc thường xuyên hoặc vượt quá liều lượng cho phép nếu không có chỉ định từ bác sĩ.

5. Tự ý dùng thuốc và thực phẩm chức năng

Hiện nay, nhiều sản phẩm được quảng cáo là “bổ thận”, “thải độc” nhưng không rõ nguồn gốc. Một số loại thuốc nam, thuốc bắc có thể chứa thành phần gây độc cho thận.

Việc sử dụng kéo dài mà không kiểm soát có thể dẫn đến tổn thương thận nghiêm trọng mà người dùng không hề hay biết.

6. Uống nhiều nước ngọt, đồ uống có gas

Các loại đồ uống có đường và có gas không chỉ ảnh hưởng đến chuyển hóa mà còn làm tăng nguy cơ mắc bệnh thận. Nghiên cứu cho thấy, việc tiêu thụ nhiều nước ngọt có thể khiến chức năng thận suy giảm theo thời gian.

Bên cạnh đó, thói quen này còn làm tăng nguy cơ hình thành sỏi thận và các bệnh lý chuyển hóa khác.

Uống nước có gas có thể khiến chức năng thận giảm theo thời gian. Ảnh minh họa

7. Không kiểm tra sức khỏe định kỳ

Một trong những nguyên nhân khiến bệnh thận trở nên nguy hiểm là do phát hiện muộn. Ở giai đoạn đầu, bệnh gần như không có triệu chứng rõ ràng.

Việc không kiểm tra sức khỏe định kỳ khiến nhiều người chỉ phát hiện bệnh khi đã chuyển sang giai đoạn nặng, gây khó khăn cho việc điều trị.

Để duy trì chức năng thận khỏe mạnh, các chuyên gia khuyến cáo người dân nên xây dựng lối sống khoa học. Trong đó, uống đủ nước mỗi ngày là yếu tố quan trọng hàng đầu giúp thận hoạt động hiệu quả.

Bên cạnh đó, cần hạn chế ăn mặn, giảm tiêu thụ thực phẩm chế biến sẵn, tránh lạm dụng thuốc và tuyệt đối không sử dụng các sản phẩm không rõ nguồn gốc.

Việc khám sức khỏe định kỳ cũng đóng vai trò quan trọng trong việc phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường. Đặc biệt, những người có bệnh nền như tăng huyết áp hay tiểu đường cần theo dõi chức năng thận thường xuyên hơn.

Không giống nhiều bệnh lý khác, các vấn đề về thận thường tiến triển chậm nhưng hậu quả lại rất nặng nề. Một khi đã chuyển sang giai đoạn suy thận mạn, người bệnh có thể phải phụ thuộc vào lọc máu hoặc ghép thận để duy trì sự sống.

Chính vì vậy, việc nhận diện sớm các thói quen xấu và điều chỉnh kịp thời là cách đơn giản nhưng hiệu quả để bảo vệ sức khỏe lâu dài. Những thay đổi nhỏ trong sinh hoạt hằng ngày có thể tạo ra khác biệt lớn, giúp giảm nguy cơ mắc bệnh và nâng cao chất lượng cuộc sống.

Những thực phẩm dễ dẫn đến nồng độ axit uric cao và suy thận

Ngoài canh thịt/xương hầm, trong chế độ ăn hàng ngày còn những loại thực phẩm khác cũng dễ dẫn đến nguy cơ suy thận nếu ăn quá nhiều. Đặc biệt là:

- Hải sản: Đây là nhóm thực phẩm chứa hàm lượng purine cực lớn, đặc biệt là động vật có vỏ. Chúng đẩy nhanh quá trình sản sinh axit uric, gây áp lực nặng nề lên bộ lọc của cơ thể. Người có chỉ số axit uric cao cần tuyệt đối tránh hải sản để phòng ngừa biến chứng suy thận.

- Nội tạng động vật: Dù nhiều người tin vào quan niệm "ăn gì bổ nấy", nhưng nội tạng lại là "kho" chứa purine. Tiêu thụ thường xuyên khiến các tinh thể urat kết tủa, gây tắc nghẽn mạch máu thận, làm suy giảm chức năng lọc và dẫn đến tình trạng suy thận nghiêm trọng.

- Bia rượu: Chất cồn khi vào cơ thể sẽ sản sinh ra axit lactic, gây ức chế quá trình đào thải axit uric qua đường tiểu. Việc lạm dụng bia rượu không chỉ làm tăng nồng độ độc tố trong máu mà còn trực tiếp tàn phá nhu mô thận, đẩy nhanh tiến trình suy thận.

- Đồ uống chứa nhiều đường (fructose): Các loại nước ngọt, nước trái cây công nghiệp giàu đường fructose sẽ kích thích gan sản xuất thêm nhiều axit uric. Nạp quá nhiều đường gây gánh nặng cho hệ thống nội tiết, làm tăng nguy cơ mắc bệnh chuyển hóa và tổn thương thận vĩnh viễn.

Các dấu hiện suy thận cần đặc biệt chú ý

- Lượng nước tiểu thay đổi: Bình thường mỗi người đi tiểu khoảng 6-7 lần (1600-2000ml). Khi bị suy thận, lượng nước tiểu ban đầu sẽ tăng lên, sau đó giảm dần cho đến khi không còn nước tiểu (vô niệu).

- Sưng phù bất thường: Khi thận không thể đào thải nước, cơ thể sẽ bị sưng phù, biểu hiện rõ nhất thường xuất hiện ở mí mắt.

- Loãng xương: Thận đóng vai trò kích hoạt vitamin d để hấp thụ canxi. Các vấn đề về thận dễ dẫn đến loãng xương do thận, khiến bệnh nhân dễ bị gãy xương.

- Chán ăn và thiếu máu: Do các chất độc tích tụ trong máu khiến bệnh nhân chán ăn. Đồng thời, nếu thận gặp vấn đề, việc tiết hormone erythropoietin không đủ sẽ dẫn đến tình trạng thiếu máu ở người bệnh suy thận.

Bản thân:

-Trong thời gian ở XQ tôi đã hình thành thói quen là đi bộ ngày 2 bận và ăn đủ 3 bữa (S, Tr, T) cùng với việc nấu nó hay rửa bát đũa, thìa,…khi lên TF “quên” luôn việc đi bộ;  Còn việc nấu nướng, rửa,...đã “khoán” cho…vợ và ... chủ quán, thay vào đó là việc…đọc báo hoặc...viết bài (bằng Lap tốp) ! 

1, 2 ngày và “quen” liền, chắc do “hợp gu” !

- Tôi chẳng biết phân loại “thói quen Tốt” hay “thói quen Xấu” gì hết chỉ thấy “thói quen” nào “khó hợp” với chính mình thì lâu “quên” và ngược lại !

- Từng “mổ Sỏi thận” (Nội soi, do cháu KQV, Phó trưởng khoa TN trên, con anh bạn cùng khóa DH9 HVQY KQK thực hiện) tháng 4/2024 tại BVTWQĐ 108 Hà Nội, lắm “bệnh nền” lại đã “cao tuổi” (SN 1955) nên cũng khá “mong manh”, đang cố “giữ gìn”, tạo những “thói quen mới, tốt, có lợi”. 

Song còn “tùy duyên” ! 

Thì ra quá trình hình thành “thói quen” cũng biết “lựa chọn” ra phết đấy chứ chẳng chơi !   

-        Lương Đức Mến, BS từ thực tiễn và  nhiều nguồn TK, ngày 10/3/Bính Ngọ-

Nhấn vào đây để đọc toàn văn...

Tóm tắt ...