Bàn về CÂN BẰNG và CÔNG BẰNG

Mấy hôm nay, MXH rộ lên việc đòi hỏi “công bằng xã hội”! Đúng là một vấn đề cấp thiết nhưng mà khó, “khó hơn lên Trời”! Đạt lý tưởng đó mọi người và toàn xã hội còn phấn đấu chán! Giữ cho được CÂN BẰNG đã khó nói chi tới việc đảm bảo CÔNG BẰNG ! Vì sao vậy ?  

Trước hết, nói về ngữ nghĩa:

 Cân bằng (H: 平衡, A: Balance, P: Équilibre) là trạng thái ổn định khi các lực, yếu tố hoặc thành phần bù trừ lẫn nhau, tạo ra sự ngang nhau (cân bằng hóa học, cơ học, cuộc sống). Nó có nghĩa là ổn định, đối xứng và hài hòa. Đồng nghĩa với: thăng bằng, ổn định, tương đương, hài hòa, bình ổn.

Nó là “danh từ” chỉ trạng thái gồm “cân bằng bền” và “cân bằng động” hay là “tính từ” chỉ tác dụng “bù trừ lẫn nhau; ngang nhau, tương đương với nhau”,...

Công bằng (H: 公平, A: The justice, P: La justice.) là nguyên tắc đối xử công tâm, không thiên vị, đảm bảo quyền lợi và trách nhiệm tương xứng với từng cá nhân. Nó bao gồm công bằng ngang (đối xử như nhau) và công bằng dọc (phân phối dựa trên hoàn cảnh), giúp tạo ra môi trường minh bạch, xã hội ổn định.

Nó khác với “bằng nhau” bởi “công bằng tập trung vào sự hợp lý”, trong khi “bằng nhau chỉ là chia đều”. Ví dụ về sự công bằng:

-Nơi làm việc: Đó là sự đánh giá nhân viên dựa trên hiệu suất thực tế (KPIs) chứ không dựa trên mối quan hệ cá nhân.

-Xã hội/Pháp luật: Mọi công dân đều bình đẳng trước pháp luật, quyền lợi được hưởng tương ứng với trách nhiệm.việc xếp hàng mua vé (xem NT, tầu xe,…), khám bệnh, hoặc học sinh mặc đồng phục.

-Phân phối: Trả lương cao hơn cho người có đóng góp, kỹ năng cao hơn.

...

Ngay như tôi, rút kinh nghiệm nhiều người dành cả đời theo đuổi sự ổn định và kỳ vọng của người khác, nhưng lại đối mặt với những nỗi đau tinh thần khi về già vì tiếc nuối, tôi luôn tâm niệm rằng: trong Gia đình/Đại gia đình tôi vừa có Quyền lợi vừa có Nghĩa vụ và luôn phải làm sao cho “cân bằng” mọi nhẽ chứ đặt ra những quy định và duy trì cho “công bằng” (với tất cả) thì tuy dễ mà rất khó.

Do vậy tôi luôn không sống theo kỳ vọng của người khác mà luôn tận hưởng trải nghiệm đúng thời điểm, biết kìm nén cảm xúc, không ngần ngại rủi ro và luôn làm lành với người thân dù họ là ai và từng đối xử với tôi thế nào!

Ví dụ: về QUYỀN LỢI: là “anh cả”, là “chồng, cha, ông”, có lương (thu nhập) cao nhất nhà lại “trên 70 rồi”,…nên tôi có “quyền”: xếp đặt mọi chuyện, được chăm sóc, hưởng thụ, đòi hỏi, …

Nhưng tôi vẫn phải hoàn thành NGHĨA VỤ của mình: là “anh cả” (dù là cả thế) tôi luôn phải “gương mẫu” dù phải “chịu thiệt”, có “trách nhiệm” với gia đình (các em, vợ, con,…, cháu,...). 

Nhiều lúc đảm bảo “cân bằng” hai vấn đề trên khó phết còn “công bằng” cho cả “Đại Gia đình” thì là điều…không tưởng, không thể “chiều” tất cả mọi người và “dung hòa” hết các ý kiến được !

-        Lương Đức Mến, 22/2/Bính Ngọ, BS từ nhiều nguồn TK và thực tế bản thân-