HỌ LƯƠNG ĐỨC Ở LÀO CAI

Nói “Truyện Kiều là kiệt tác của văn thơ trung đại do Nguyễn Du sáng tác nên” chắc chả ai dám cãi. Đồng thời kể đến 4 lần đặc tả tiếng đàn của Kiều thì cũng chẳng ai phản đối! Đó là 4 lần   đàn ở bốn hoàn cảnh, tâm trạng khác nhau. Đêm nay, run rủi thế nào, nay lật ngay được câu đặc tả Kiều gẩy đàn lần đầu, câu 487-488: 欺 𢭸𨆝 欺儈頭 Khi tựa gối, khi cúi đầu, 欺紆 𠃩 曲欺珠堆眉 Khi vò chín khúc, khi chau đôi mày. Đây không phải cặp Lục Bát hay nhưng tôi ấn tượng bởi xưa từng có bạn tôi “tán” rằng câu này tả cảnh Thúy Kiều bị … “táo bón”! Xét về ngữ nghĩa cặp này chả có gì khó hiểu bởi toàn âm Nôm, dân giã! Có chăng là có từ “Chín khúc” có cội nguồn từ thành ngữ “chín khúc đoạn trường” tức “đứt ruột” mà ra nên “ vò chín khúc ” là chỉ “lòng đau như bị vò ruột”, tức rất chi là đau, đau từ trong đau ra! Còn động từ “chau” là chỉ sự nhíu khẽ lông mày, vì do nghĩ ngợi, buồn phiền hay bực bội nên “chau đôi mày” là vì buồn rầu phiền muội nên bực bội, rấm rứ nghĩ ngợi mà níu đôi lông...

Nói đến “văn nghệ quần chúng” là phải nói đến “phong trào ngày xưa”, cái thời sau ngày Hòa bình lập lại ở vùng Kiến An quê tôi ý. Chứ khi gia đình tôi lên sống ở Lào Cai ( 2/1964 ) thì do “đất rộng người thưa” lại mải lo cái ăn cái mặc nên xem ra khoản “văn nghệ văn gừng” có phần sa sút hơn so với hồi bên Núi Voi Sông Úc! Nhớ cái thuở tôi còn là “sửu nhí” ở quê ( quãng  những năm đầu 1960 ) thì khá nhiều ấn tượng. Lâu quá rồi chẳng nhớ hồi đã đi học Vỡ lòng hay Lớp 1 chưa nhưng những vở chèo “Tống Trân - Cúc Hoa”, “Súy Vân giả dại”,… được cha đưa đi xem trên làng Thượng, làng Hầu ngày ấy thì nay vẫn còn nhớ! Riêng những bận theo cha đi xem từ trong “cánh gà” ( cụ ngồi trong giàn nhạc mà giàn nhạc thì ngồi ở đó chứ không phải phía trước sân khấu như sau này tôi vẫn thấy ) lại cấm nhớ vở nào! Có lẽ do đội Văn nghệ làng chỉ diễn trích đoạn!? Chỉ nhớ cảnh “diễn viên” trùm khăn kín trán rồi hất ngược ra sau để đeo “con át cơ” vào làm lính, hay ngậm dầu phun lửa tạo “phép mầu”, hoặc ...

Nước ta vốn là nước “đa thần” nên lắm phong tục ! Một trong những phong tục đó là vào thời điểm cuối năm, nhiều gia đình tất tả lo việc cải táng, sang cát cho người thân quá cố của mình. Có việc này là bởi quan niệm “Cao nấm, ấm mồ”, việc “chuyển nhà”, “sang cát” là một trong những việc hiếu đạo của con cháu, thể hiện lòng kính trọng đối với đấng sinh thành và các bậc tổ tiên đã khuất. Người theo đạo Phật hay không theo tôn giáo nào ở miền Bắc, sau khi thân nhân mất thường địa táng ( 地葬 , hung táng 凶葬 ), sau ba năm đoạn tang rồi hoặc một vài năm nữa thì con cái lo việc Cải táng ( 改葬 ,  đổi cách chôn ) liền đó tiến hành Cát táng ( 吉葬 ,  là hình thức mai táng hài cốt sau khi cải táng) . Dân gian gọi việc này là “bốc mộ”. Ngày nay, nhiều ý kiến muốn bỏ tục này nhưng xem ra khó bởi trong dòng họ, gia đình quanh năm, lâu dài thế nào chả “có chuyện” và khi ấy nếu đổ cho việc chưa “xây được mộ tròn” cho tiền nhân thì ai chịu? Và ngày càng có xu hướng “long trọng” hơn và ...