HỌ LƯƠNG ĐỨC Ở LÀO CAI

Quan lại nhà Nguyễn (ảnh ST) Khi học sử hay đọc, tục biên Gia phả thường gặp những thuật ngữ cổ mà nay đã không dùng hay ít dùng hoặc còn dùng nhưng đã thay đổi về nội dung nên rất khó, đôi khi hiểu sai. Hôm rồi tình cờ thấy Từ điển chức quan Việt Nam của Đỗ Văn Ninh, Nhà xuất bản Thanh niên năm 2006 đã được số hóa trên trang http://www.hannom.org.vn đánh dấu trang này để tiện tham khảo khi cần. 

LĐM vẽ lại để minh họa Hôm nọ, nhân chuyện có người vừa qua lần Đại phẫu nhưng vợ đi đâu không rõ, nhà cửa vắng lạnh, tôi viết trên Facebook : “Vợ chồng là nghĩa Tào khang, Cớ sao bỏ bẵng khi chàng đang đau”. Con gái tôi hỏi “Tao khang chứ bố!”. Để tranh luận với cô Thạc sĩ Ngữ văn này, tôi lục tìm tư liệu mới thấy chữ này gắn với một câu chuyện rất hay, rất cảm động về tình nghĩa vợ chồng, về sự thủy chung. Thuật ngữ này xuất phát từ một Điển cố / Điển tích (H: 典故 / 典跡   , A: Classic allusions / Classic examples , P: Allusions classiques / Exemples classiques, chỉ   những việc có chép trong các sách vở thời xưa, được cô đọng lại trong một từ ngữ hay một thành ngữ ) từ hai nghìn năm trước mà có nhiều di bản khác biệt chút ít. Đấy là chuyện về ông Tống Hoằng ( 宋弘 , ? － ? ） thời Đông Hán ( 東汉 , 25 - 220 ). Dựa vào Hậu Hán Thư ( 後漢書 do Phạm Diệp ( 范曄 , 398 – 445 ) biên soạn vào thế kỷ thứ 5 ) và vài bản dịch khác có thể tóm lược như sau: Tống Hoằng 宋弘 , tự ...

Bell , Bim có mảnh tã con, Ông Mến gạ đổi một thôn miền rừng. Bim, Bell bàn: chẳng về rừng, Bà Mến liền gạ nhà tầng dưới quê. Bell , Bim chưa muốn về quê, Ông Mến gạ đổi một Sì Pây Xi. Bim, Bell lắc: chửa cần xe, Ông, Bà gạ bế, “bi bô” - chúng cười! * Cháu ơi cháu ngủ cho mùi, Ông cháu đang mải miết ngoài cơ quan. * Cháu ơi cháu ngủ cho ngoan, Mẹ cháu còn bận lên sàn Xê Ka. Bắt được con Lãi tậu nhà, Khi sàn tụt dốc lại ra đứng đường. * Cháu ơi cháu ngủ ngoan nghe, Để bố “cá” nốt lượt về ngày mai. Bóng lăn nó chẳng theo ai, Thế là tay trắng, lại nhai bánh mì. * Cháu ngoan cháu lớn với bà, Mai sau khôn lớn tránh xa bạc cờ. Mong rằng chuyện của người ta, Không phải chuyện nhà, cháu cứ ngủ ngoan. * Cháu ngoan, cháu ngủ cho say, Mẹ còn buôn chuyện nửa ngày mới xong. * Cháu ơi cháu ngủ cho sâu, Bố mày uống rượu còn lâu mới về. * Cháu ngoan cháu lớn với bà, Mẹ cháu còn mắc buôn cà, buôn dưa. Bố cháu suốt buổi cày b...

Với người Việt, có những quy định về cúng giỗ, cưới xin liên quan đến quan hệ trong tộc họ, đặc biệt mối quan hệ trong vòng 5 đời mà không phải ai cũng thấu tỏ. Đây không chỉ là yếu tố tâm linh, đạo lý mà còn là thuần phong mỹ tục, là vấn đề khoa học và pháp lý. 1. Hệ thống tôn ti trong gia tộc : Do ảnh hưởng của Nho giáo mà ở Việt nam, hệ thống tôn ti 倫序 trong gia tộc được cổ nhân phân biệt rất chi li trong 9 thế hệ gọi là Cửu đại 九族 hay Cửu huyền 九玄 , gồm: cao 高 , tằng 曾 , tổ 祖 , cha 父 , MÌNH 我 , con 子 , cháu 孫 , chắt 曾孫 , chút 玄孫 . Cụ thể: TRÊN MÌNH MÌNH DƯỚI MÌNH Kỵ 暨 Cụ 具 Ông 翁 Cha 吒 Tôi 命 Con 昆 Cháu 𡥙 Chắt 𡦫 Chút 拙 Cao tổ 高祖 Tằng tổ 曾祖 Tổ 祖 Phụ 父 Ngã 我 Tử 子 Tôn 孫 Tằng tôn 曾孫 Huyền tôn 玄孫 Great-great-grandfather Great-grandfather Grandfather Father I Child Grandchild G...