Tìm hiểu về MỘT LỖI TRONG BÓNG ĐÁ

Trong môn bóng đá, trọng tài thường bắt lỗi vị trí của cầu thủ, gọi là “lỗi việt vị”, “bắt việt vị”. Do vậy, khi xem tường thuật Bóng đã qua TV, nhiều người (đáng tiếc có cả BLV) hay hô là “LIỆT VỊ” rồi!

 Cách nói đúng và chính xác là “Việt vị”, vì “việt vị” 越位 có nghĩa là “vượt qua vị trí” theo Hán Việt, chỉ lỗi của cầu thủ bóng đá khi đứng ở vị trí không hợp lệ gần khung thành đối phương khi nhận bóng, còn “liệt vị” 列位 có nghĩa là “các ngài” với hàm ý hoàn toàn khác. Sự nhầm lẫn xảy ra do âm đọc gần giống nhau, thường do người nói ngọng hoặc bình luận viên nói nhanh trong quá khứ mà thành.

XUẤT PHÁT ĐIỂM: “Việt vị” là từ Hán Việt, được ghi bởi chữ Hán “越位”, chữ Anh là Off-side, chữ Pháp là Hors-jeu . Trong đó: “Việt” 越 là: Vượt qua, vượt lên; “Vị” 位 là : Vị trí, chỗ ; Gộp lại là: “Cầu thủ vượt qua vị trí quy định, đứng gần khung thành đối phương hơn bóng và ít nhất hai cầu thủ phòng ngự (bao gồm thủ môn)”.

Có người bảo phải là “liệt vị” vì “liệt” là trong từ “tê liệt” (chỉ trọng tài phạt lỗi bắt dừng lại, không thể tiếp tục tấn công được nữa). Có người lại cho rằng, “liệt” ở đây là hàng lối. Ý là cầu thủ phạm lỗi “liệt vị” là băng xuống vị trí phía dưới hàng cầu thủ đối phương...Thực ra “Liệt vị” (H:列位, A: Ladies and Gentlemen, P:  Mesdames et Messieurs) thì: “Liệt” 列 là: Xếp hàng, liệt kê; “Vị” 位 là: Vị trí, người; Gộp lại mang nghĩa “Các ngài”, không liên quan đến lỗi trong bóng đá!

Lại có người còn cho rằng không phải “việt vị” hay “liệt vị” mà là “việc vị” 事位, nghĩa là làm “việc” ấy (ghi bàn) khi đứng không đúng vị trí (!)

Như vậy, trong Bóng đá dùng từ “Việt vị” đúng, chuẩn còn “Liệt vị” “Việc vị”  là nói sai, viết ẩu!

Đến nay, FIFA đã thực hiện nhiều sự thay đổi trong quy định về luật việt vị:

Năm 1848: Luật việt vị được định rõ thông qua quy tắc Cambridge. Lúc này, cầu thủ đã hiểu rõ về khái niệm việt vị. Tuy nhiên, luật yêu cầu ít nhất 4 người đối phương phải đứng sau.

Năm 1866: Luật mới tiếp tục áp dụng quy tắc Cambridge và giảm số người đối phương cần đứng sau xuống còn 3.

Năm 1925: Luật tiếp tục được điều chỉnh, chỉ yêu cầu ít hơn 2 người phía sau đối phương và điều này vẫn áp dụng đến ngày nay.

Năm 2005: FIFA tiếp tục điều chỉnh luật việt vị. Cầu thủ đang việt vị được phép chạm bóng từ một đường chuyền về hoặc cản phá chủ ý của đối thủ mà không bị trọng tài phạt.

Năm 2013: Luật việt vị mới nhất được FIFA điều chỉnh. Cầu thủ vẫn được phép chạm bóng khi đối phương chuyền về, nhưng không được phép can thiệp vào chuyển hướng của bóng từ đối thủ. Theo điều chỉnh mới nhất từ FIFA và cơ quan soạn thảo luật bóng đá - Ủy ban Bóng đá Quốc tế (IFAB), thông qua ngày 28/7/2013, quy định rằng “một cầu thủ rơi vào tình trạng việt vị sẽ bị cấm nhận bóng hợp lệ trong mọi tình huống, ngay cả khi cầu thủ đối phương di chuyển và chạm vào bóng.”. Trong tư thế việt vị, cầu thủ không bị coi là vi phạm vì đây là lúc cầu thủ bất ngờ ở vị trí việt vị mà họ không nhận ra hoặc cố gắng tham gia chơi bóng một cách tích cực.

Khi cầu thủ ở trong tình trạng việt vị, trọng tài biên sẽ giơ cờ cao bắt lỗi Việt vị này. Lúc đó, trọng tài chính sẽ thổi còi dừng trận đấu.

Trọng tài biên thường chịu trách nhiệm quan sát và phát hiện việt vị của các cầu thủ, vì vị trí của họ dọc theo đường biên, cung cấp góc nhìn thuận lợi và chính xác để quyết định việc giơ cờ báo việt vị. Khi cầu thủ được báo việt vị, hình phạt duy nhất là bóng sẽ được trả lại cho đối thủ để thực hiện cú đá phạt từ vị trí việt vị cố định tại nửa sân của họ.

Tuy nhiên, với tốc độ và kỹ thuật chơi bóng ngày càng nhanh và tiến bộ của các cầu thủ, nhiều tình huống xảy ra quá nhanh và bất ngờ, có thể khiến trọng tài biên không thể quan sát hoặc đưa ra quyết định sai, ảnh hưởng đến trận đấu. Để khắc phục vấn đề này, công nghệ VAR (Trợ lý Video cho Trọng tài) được phát triển để hỗ trợ trọng tài trong các tình huống việt vị cũng như các tình huống gây tranh cãi khác. Công nghệ này giúp những người quyết định trong trận đấu đưa ra những quyết định chính xác và công bằng nhất. Ví dụ vụ việc bắt lỗi đội tuyển nữ Việt Nam trong Sea games 33 hồi tháng 12/2025 (Đại hội Thể thao Đông Nam Á 2025) tại Thái Lan vừa qua.

Chú ý: Trong tiếng Anh, việc nói đến việt vị được gọi là “Offside”. Tại mục 1 Luật Bóng đá ban hành kèm theo Quyết định 982-QĐ/UBTDTT năm 2007 của Ủy ban Thể dục thể thao Việt Nam có quy định vị trí việt vị trong bóng đá được xác định dựa trên một số điều kiện sau:

Cầu thủ đang đứng ở phần sân của đội đối phương.

Có ít hơn 02 cầu thủ của đội đối phương đứng giữa cầu thủ và đường biên ngang ở cuối sân đội đối phương.

Cầu thủ đó đang tham gia vào đường bóng.

Cầu thủ đang đứng ở phía có hướng tấn công khung thành đội bạn.