Tìm hiểu về UNG THƯ

Hiện số người tử vong do ung thư ngày càng nhiều và có xu hướng “trẻ hóa”. Điều đó thể hiện ngay trong họ nhà tôi (em đồng hao,em rẻ, mới đây nhất là chú rể con dâu tôi,…). Do vậy tôi đi sâu tìm hiểu về “căn bệnh quái ác” này và chép lại tại đây để rút kinh nghiệm và trao đổi.

  Ung thư (H: 癌症, A: Cancer, P: Cancer) còn được gọi là khối u ác tính là nhóm bệnh lý đặc trưng bởi sự tăng sinh tế bào bất thường, mất kiểm soát, có khả năng xâm lấn các mô lân cận hoặc lan rộng sang bộ phận khác qua máu/bạch huyết (Ung thư là di căn nên trong chuyên môn có thuật ngữ K cần làm rõ. Số là: từ “Cancer” trong tiếng Anh là “Ung thư” (= di căn kiểu Càng cua) có phiên âm là /kansər/, có âm “K” đứng đầu và để giảm bớt cảm giác nặng nề, gánh nặng tinh thần cho “người bệnh”, người dân và nhân viên y tế thường gọi tắt là “bệnh K” là “bệnh Ung thư”). K là nguyên nhân gây tử vong hàng đầu, ảnh hưởng đến mọi cơ quan trong cơ thể.

Bản chất: Các tế bào đột biến phân chia vô hạn độ, vô tổ chức, không tuân theo cơ chế kiểm soát tự nhiên của cơ thể.

Cơ chế gây tử vong: Tế bào ung thư xâm lấn, phá hủy các mô, mạch máu và cơ quan sinh tồn.

Phân loại: Có hơn 100 loại ung thư khác nhau. Ung thư thường được gọi tên theo cơ quan mà nó phát sinh, cũng có thể được gọi theo loại tế bào hình thành chúng như ung thư biểu mô (carcinoma) hay ung thư mô liên kết (sarcoma). Ngoài ra các ung thư có thể phát triển từ máu, như là các bệnh máu ác tính. Do vậy, trên thực tế UT bao gồm u đặc (như phổi, gan, vú) và ung thư hệ tạo huyết (như ung thư máu), Các  u rỗng (dạ dày, đại tràng), ...Không phải tất cả các khối u đều là ung thư, có một số khối u thuộc vào nhóm lành tính, tức là khối u không xâm lấn các bộ phận khác của cơ thể. Một số dấu hiệu và triệu chứng của khối u ác tính bao gồm chảy máu bất thường, ho kéo dài không rõ nguyên nhân, sụt cân và những bất thường trong đại tiểu tiện. Mặc dù các triệu chứng này có thể là dấu hiệu của ung thư, chúng cũng có thể có các nguyên nhân khác.

Phổ biến nhất là ung thư phổi, gan, dạ dày, đại tràng, vú và cổ tử cung,...

Sự thật về lây truyền: Ung thư không lây từ người sang người, nhưng một số virus/vi khuẩn gây ung thư có thể lây lan (như HPV, HBV).

Xu hướng: Bệnh đang có xu hướng trẻ hóa, tấn công mạnh mẽ nhóm dân số dưới 40 tuổi.

Dấu hiệu:

Thường thấy:

Mệt mỏi; Thay đổi cân nặng (giảm hoặc tăng đột biến ngoài ý muốn);

Thay đổi da như: vàng, sạm hoặc đỏ, vết loét không lành hoặc thay đổi nốt ruồi hiện có;

Ho dai dẳng hoặc khó thở; Khó nuốt, khàn tiếng;

Khó tiêu dai dẳng hoặc khó chịu sau khi ăn;

Đau cơ hoặc đau khớp dai  dẳng; Chảy máu, bầm tím không rõ nguyên nhân,...

Khi xét nghiệm thấy:

Đột biến DNAtrong các tế bào, khiến tế bào ngừng hoạt động bình thường và có thể cho phép tế bào bị ung thư.

Môi trường ô nhiễm môi trường:  xuất hiên người hút thuốc nhiều, amiăng và benzen,….

Nguyên nhân: Do đột biến gen, tác nhân môi trường (hóa chất, bức xạ), lối sống (hút thuốc, rượu bia, ăn uống không lành mạnh). Việc sử dụng thuốc lá là nguyên nhân gây ra 22% số ca tử vong vì ung thư. Ngoài ra còn có thêm 10% khác là do béo phì, kém ăn, lười vận động và sử dụng thức uống có cồn quá mức; Một số dạng phơi nhiễm, tiếp xúc với bức xạ và ô nhiễm môi trường. Ở các nước đang phát triển, gần 20% bệnh ung thư là do phơi nhiễm với các vi khuẩn hoặc virus như Helicobacter pylori, viêm gan B, viêm gan C, virus Epstein–Barr, nhiễm virus papilloma ở người và HIV. Các nhân tố này tác động bằng cách, ít nhất là góp phần, làm thay đổi các gen trong tế bào.Thông thường, tế bào cần tích lũy một lượng không nhỏ những biến đổi về gen trước khi phát triển thành ung thư. Cũng có khoảng 5-10% bệnh ung thư là do di truyền các khuyết tật về gen từ trong gia đình.

Phát hiện ung thư sớm rất có ích, nhất là với ung thư cổ tử cung hay ung thư đại tràng. Những kết quả tầm soát ban đầu thường sẽ được đánh giá kỹ hơn bằng chẩn đoán hình ảnh và được xác nhận bằng sinh thiết

Phòng ngừa: Thông thường, không có phương pháp nào để ngăn ngừa tuyệt đối nguy cơ mắc ung thư. Nhưng có một số cách để giảm nguy cơ ung thư:

Bỏ thuốc lá; Tránh tiếp xúc với ánh nắng mặt trời quá nhiều bằng quần áo bảo hộ hoặc bôi kem chống nắng;

Chế độ ăn uống lành mạnh nhiều trái cây, rau quả, ngũ cốc nguyên hạt và protein, ăn nhiều rau xanh, hạn chế thực phẩm chế biến sẵn và thịt đỏ;

Tập thể dục thường xuyên;

Duy trì cân nặng khỏe mạnh, tránh thừa cân hoặc béo phì thông qua sự kết hợp của chế độ ăn uống lành mạnh và tập thể dục thường xuyên.

Khám sàng lọc ung thư hằng ngày..

Tiêm chủng. Chích ngừa, tiêm vaccine (như HPV, viêm gan B),...

Thực phẩm bảo vệ sức khỏe ONCOLYSIN

Điều trị: Tùy theo giai đoạn, phương pháp bao gồm phẫu thuật, hóa trị, xạ trị, liệu pháp nhắm trúng đích và miễn dịch. Sự kết hợp của các phương pháp khác nhau như xạ trị, phẫu thuật, hóa trị và điều trị đích. Quản lý đau cũng như các triệu chứng là một phần quan trọng trong điều trị ung thư. Chăm sóc giảm nhẹ là thiết yếu đối với những người có ung thư ở các giai đoạn muộn. Cơ hội sống còn phụ thuộc vào loại ung thư và mức độ của bệnh khi bắt đầu điều trị.

Lưu ý: Tầm soát ung thư định kỳ là chìa khóa để phát hiện sớm và nâng cao hiệu quả điều trị.

Mắc ung thư có thể gây ra một số biến chứng, bao gồm:

Đau đớn do ung thư hoặc điều trị ung thư; Mệt mỏi liên quan đến ung thư hoặc điều trị ung thư: hóa trị hoặc xạ trị là phổ biến.

Khó thở, buồn nôn; Tiêu chảy hoặc táo bón;

Giảm cân do tế bào ung thư sử dụng dinh dưỡng từ các tế bào bình thường, đảo lộn sự cân bằng chuyển hóa bình thường trong cơ thể, làm tăng nguy cơ biến chứng nghiêm trọng; Có thể gây khát nước quá nhiều, đi tiểu thường xuyên,...

Có thể gây ra đau đầu và các dấu hiệu và triệu chứng giống như đột quỵ,

Phản ứng hệ thống miễn dịch bất thường với ung thư, hội chứng paraneoplastic, những phản ứng rất hiếm gặp này có thể dẫn đến một loạt các dấu hiệu và triệu chứng, như đi lại khó khăn và co giật.

Khi ung thư tiến triển, nó có thể lan rộng (di căn) đến các bộ phận khác của cơ thể. Những người được điều trị sau ung thư.

Chú ý:

Thiếu ngủ kéo dài có thể làm tăng nguy cơ ung thư vì giấc ngủ đóng vai trò quan trọng trong việc điều hòa miễn dịch, sửa chữa tế bào tổn thương và kiểm soát viêm mãn tính. Nhưng không phải cứ mất ngủ hay ngủ kém là mắc ung thư.

Các biểu hiện dưới đây nên khám sớm để được kiểm tra nguyên nhân:

Khó thở, tức ngực về đêm

Đang ngủ phải ngồi bật dậy vì khó thở, cảm giác nặng ngực hoặc thở rít, dấu hiệu của bệnh phổi, hen suyễn, suy tim hoặc bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính (COPD) do khối u ung thư ở phổi hoặc đường hô hấp gây chèn ép phế quản, làm hẹp đường thở và khiến tình trạng khó thở tăng lên khi nằm.

Ho khan kéo dài, ho nhiều về đêm

Ho khan dai dẳng nhiều tuần, đặc biệt nặng hơn khi nằm ngủ, kèm theo khàn tiếng, đau ngực hoặc ho ra máu. Đây có thể là biểu hiện của viêm đường hô hấp kéo dài, trào ngược dạ dày thực quản, nhưng cũng có thể liên quan đến tổn thương phổi hoặc ung thư phổi.

Đau lưng, đau xương khiến tỉnh giấc giữa đêm

Đau lưng dưới, đau cột sống hoặc đau xương âm ỉ về đêm, đau tăng khi nằm nghỉ và thường xuyên làm người bệnh tỉnh giấc là dấu hiệu cần lưu ý.

Một số bệnh ung thư như ung thư phổi, ung thư vú, ung thư tuyến tiền liệt có thể di căn xương, gây đau kéo dài và thường biểu hiện rõ hơn vào ban đêm.

Đổ mồ hôi đêm nhiều bất thường

Nếu phòng ngủ mát nhưng cơ thể vẫn ra mồ hôi nhiều đến mức ướt áo, ướt chăn ga và tình trạng này kéo dài liên tục nhiều ngày, mọi người nên đi khám sớm.

Đổ mồ hôi đêm có thể liên quan đến rối loạn nội tiết, nhiễm trùng, lao hoặc cường giáp. Ngoài ra, một số bệnh lý ác tính như ung thư hạch cũng có thể gây ra triệu chứng này.

Chuột rút chân thường xuyên kèm sụt cân, mệt mỏi

Chuột rút đôi khi chỉ do mất nước, thiếu khoáng chất hoặc vận động quá sức. Tuy nhiên, nếu tình trạng này xảy ra liên tục vào ban đêm và đi kèm chán ăn, suy nhược hoặc sụt cân không rõ nguyên nhân, người bệnh cần kiểm tra sức khỏe tổng quát. Đây có thể là dấu hiệu của rối loạn chuyển hóa, bệnh mạch máu hoặc một số bệnh lý nghiêm trọng khác như ung thư phổi, dạ dày, đại trực tràng.

Muốn cải thiện chất lượng giấc ngủ, nên duy trì những thói quen lành mạnh. Cần tránh ăn quá no trong vòng 2-3 giờ trước khi ngủ để hệ tiêu hóa có thời gian nghỉ ngơi. Việc tập thể dục đều đặn vào ban ngày cũng giúp ngủ ngon hơn, nhưng nên tránh vận động mạnh sát giờ đi ngủ.

Bên cạnh đó, giữ tinh thần thư giãn, hạn chế căng thẳng trước khi lên giường , hạn chế sử dụng điện thoại, cà phê vào buổi tối và lựa chọn gối, nệm phù hợp để tạo môi trường ngủ thoải mái.

-Lương Đức Mến, BS từ nhiều nguồn TK, 05/3/Bính Ngọ-

Nhấn vào đây để đọc toàn văn...

Tóm tắt ...

Vì sao ĐỂ MẸ “BẤM TAY” và tôi luôn VIẾT BLOG ?

Mọi người khi đến thăm gia đình đều có chung một thắc mắc là: Mẹ tôi vừa mổ kết xương do gẫy Cổ xương đùi Trái được gần 1 năm, đang “bất động” trên giường vẫn  luôn “bấm tay” và tôi đã ngoại 70, “tái hưu” rồi mà vẫn viết facebook, blog,…bằng máy vi tính (xách tay),…và đưa bài lên MXH đều đều?

Không có gì là “bí mật gia truyền” cả mà hoàn toàn có “cơ sở khoa học” và thực tế!

Đọc xong bài này, sẽ rõ !          

Trước hết, nhắc lại một số hiểu biết để có cái nhìn chung và khoa học:

Bộ não (H: 腦, A: Cerebral, P: Muscles) là cơ quan quyền lực nhất của cơ thể, tuy chỉ cân nặng có ba pounds (pao-hệ thống cân lường Anh Mỹ, hoặc quốc tế, được định nghĩa chính thức là 453,59237 gam), có kích thước khoảng 140 x 167 x 93 mm nhưng não là một “trung tâm điều hành” có nhiệm vụ chi phối, điều khiển mọi chức năng của cơ thể, là trung tâm của sự hiểu biết và cảm giác. Nó được cấu tạo bằng chất liệu tương tự như chất keo đặc, vô cùng phức tạp, được tạo thành từ hàng tỷ tế bào gọi là tế bào thần kinh (nơron thần kinh) 60% bộ não con người được làm từ chất béo. 40% còn lại là sự kết hợp của nước, protein, carbohydrate và muối.

Cùng với tủy sống, các dây thần kinh phối hợp lại tạo nên hệ thống thần kinh trung ương và ngoại vi. Hệ thống thần kinh vận hành nhờ vào quá trình chuyển tiếp tín hiệu điện qua lại từ não đến tủy sống, các dây thần kinh và đến các bộ phận khác nhau của cơ thể.

Não bộ nằm ở phần đầu của cơ thể, được bao phủ bởi lớp vỏ xương gọi là hộp sọ. Vai trò của hộp sọ là bảo vệ não khỏi các sang chấn tác động từ bên ngoài và giữ ổn định, tránh rung lắc gây ra khi con người di chuyển, xoay đầu… Phân cách giữa hộp sọ và não là màng não, bao gồm ba lớp mô có nhiệm vụ che phủ và bảo vệ hệ thần kinh trung ương. Não có ba phần chính:

Đại não chiếm đa số thể tích của hộp sọ. Nhiệm vụ giải quyết mọi vấn đề có liên quan đến trí nhớ, suy tư và cảm xúc, đồng thời cũng điều khiển cả vận động; chiếm hơn 80% khối lượng não nhưng số lượng tế bào thần kinh tương đối ở vỏ não chiếm chứa đến 69 tỷ nơron thần kinh khoảng 19% tế bào thần kinh não.

Tiểu não nằm ở phía sau đầu, bên dưới đại não, nó điều khiển sự phối hợp và thăng bằng; .

Cuống não nằm dưới đại não ngay phía trước tiểu não. Nhiệm vụ nối não bộ với tủy sống và kiểm soát các chức năng tự động chẳng hạn như hô hấp, tiêu hóa, nhịp tim và huyết áp.

Phần não phía sau trán, được gọi là vỏ não trước trán (thùy trán) là một trong những phần cuối cùng của não phát triển và “trưởng thành”. Từ 25 tới khoảng 60 tuổi, não bộ của bạn vẫn tiếp tục duy trì sự ổn định và sau 60 tuổi, bạn có thể bắt đầu có những dấu hiệu sa sút trí tuệ, suy giảm nhận thức do sự lão hóa của não bộ.

Bộ não con người có trọng lượng khoảng 1,4 – 1,5 kg.  Trong đó, chiếm hơn 80% khối lượng não là phần vỏ não, tức vỏ não sẽ nặng xấp xỉ 1,2 kg và tiểu não nặng 0,1 – 0,2 kg.bộ não con người lại có đến 86 tỷ nơron thần kinh,

Vỏ đại não (H: 大脑皮质, A: Cerebral cortex, P: Cortex cérébral) là khu vực lớn nhất của đại não trong não của động vật có vú và đóng một vai trò then chốt đối với trí nhớ, sự chú ý, tri giác, nhận thức, tư duy, ngôn ngữ, và ý thức. Vỏ đại não là vùng não ở trước nhất và cấu tạo từ một khu vực bên ngoài làm từ mô thần kinh gọi là chất xám, chứa các tế bào nơron. Nó cũng được chia thành bán cầu đại não trái và phải bởi rãnh dọc, nhưng hai bán cầu được nối với nhau ở giữa bởi thể chai. Vỏ đại não thì được cấu tạo hoàn toàn từ chất xám, trái ngược với lớp chất trắng ở bên dưới.

Ở những loài động vật có vú lớn, vỏ đại não thường có nếp, bề mặt được tăng lên cho phép các mô-đun, hay khu vực, có chức năng được thêm vào và tiến hóa nhiều hơn và đa dạng hơn. Nếp nhăn (gồm các hồi não là các phần nhô lên - gyri và rãnh não là các rãnh sâu - sulci)  hoặc là ụ ở vỏ thì được gọi là hồi, và đường rãnh thì gọi là rãnh. Những lớp cuộn bề mặt này xuất hiện trong quá trình phát triển thai nhi và tiếp tục trưởng thành sau khi sinh ra thông qua một quá trình gọi là gyrification. Có phân vùng chức năng như sau:

Vùng thị giác tại thuỳ chẩm.

Vùng thính giác, vị giác tại thuỳ thái dương.

Vùng cảm giác ở hồi đỉnh lên (sau rãnh đỉnh).

Vùng vận động nằm ở hồi trán lên, tại thuỳ trán.

Vùng vận động ngôn ngữ nằm gần rãnh thái dương.

Vùng hiểu tiếng nói nằm gần vùng thính giác.

Vùng hiểu chữ viết nằm gần vùng thị giác.

Tất cả các loài động vật có vú đều có sự phân lớp giống nhau ở lớp ngoài của não - chính là vỏ não - nhưng chỉ những động vật có vú lớn hơn mới có vỏ não gấp lại. Ví dụ, bộ não chuột có bề mặt nhẵn, trong khi bộ não lớn hơn đáng kể như của người, có hàng chục gyri và sulci. Bề mặt não não con người gấp lại vì thế diện tích thực tế của nó lớn hơn - nghĩa là sức mạnh xử lý thông tin lớn hơn, nhưng không hoàn toàn rõ ràng những yếu tố nào quyết định hình dạng biểu tượng của gyri và sulci trong não người.

Biết được cách thức bộ não phát triển thành hình dạng gấp khúc có thể giúp các nhà khoa học giải thích rõ hơn những gì xảy ra ở những người mắc các bệnh bẩm sinh như polymicrogyria (số lượng nếp gấp quá nhiều), pachygyria (các nếp gấp dày bất thường) và lissencephalia (não không có nếp gấp).

Chất xám phát triển nhiều hơn chất trắng, dẫn đến sự "vênh" và tạo cho vỏ não có hình dạng kiểu nếp gấp, hay chúng ta thường đùa là "não nhăn".

Lissencephaly (não phẳng, não trơn, não mịn) là một rối loạn hình thành não hiếm gặp gây ra bởi tế bào thần kinh bị khiếm khuyết trong ngày thứ 12 đến tuần thứ 24 của thai kỳ dẫn đến thiếu sự phát triển của nếp nhăn (gyri) và rãnh (sulci) ở não. Trẻ mắc bệnh lissencephaly thường chậm phát triển, gây khó khăn cho việc học tập hay sinh hoạt thường ngày, động kinh, chúng còn bị co thắt cơ, co giật. Người mắc hội chứng này sẽ bị giảm tuổi thọ có thể tử vong trước 10 tuổi.

Bề mặt bộ não có nhiều nếp cuộn gấp với các chức năng đặc biệt của từng phần ở vỏ não:Nhận biết các cảm giác của cơ thể, thị giác, thính giác và khứu giác đối với môi trường  ngoài; Tạo ra tư duy, giải quyết các vấn đề và lập kế hoạch; Tạo ra và lưu trữ vào ký ức; Điều khiển các chức năng hoạt động.

Bộ não chia làm hai bán cầu trái và phải. Các chuyên gia không chắc chắn là “não trái” và “não phải” khác nhau về chức năng ra sao, ngoại trừ rằng:

Bán cầu não trái điều khiển cử động của nửa bên phải cơ thể.

Bán cầu não phải điều khiển cử động nửa thân bên trái.

Ở con người, đa số vùng ngôn ngữ nằm chủ yếu trên bán cầu não trái.

Thế giới thực của bộ não diễn ra trong các tế bào riêng lẻ. Não người trưởng thành chứa khoảng 100 tỉ tế bào thần kinh, hay còn gọi là nơron, với các nhánh, nối kết tại hơn 100 tỉ tỉ điểm. Các nhà khoa học gọi cái mạng lưới đâm nhánh chằng chịt này là "rừng tế bào thần kinh".

Các bệnh lý về não thường gặp: bao gồm đột quỵ, Alzheimer, Parkinson, động kinh, viêm màng não và u não,… gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến chức năng nhận thức, vận động và hành vi. Triệu chứng phổ biến là đau đầu dữ dội, yếu liệt, nói ngọng, chóng mặt và rối loạn trí nhớ. Cần đi khám ngay khi có dấu hiệu bất thường để điều trị kịp thời:

1.               Đau đầu

2.               Bệnh mạch máu não bao gồm một nhóm tình trạng ảnh hưởng đến lưu lượng máu và các mạch máu trong não. Có thể kể đến như hẹp mạch máu não, vỡ mạch máu não, tắc nghẽn mạch máu não,…

3.               Viêm màng não là tình trạng viêm, sưng nề màng bảo vệ bao phủ não và tủy sống. Có thể bao gồm: sốt cao, đau đầu, cứng cổ, co giật,…

4.               Động kinh là một bệnh lý mạn tính xảy ra do sự bất thường trong não bộ dẫn tới sự kích thích cùng lúc một nhóm các tế bào thần kinh của vỏ não.

5.               Đột quỵ não còn gọi là tai biến mạch máu não, xảy ra khi não bị tổn thương đột ngột do mạch máu nuôi dưỡng phần não đó bị tắc (nhồi máu não) hoặc bị vỡ (xuất huyết não),…gây ra những hệ lụy nghiêm trọng, người bệnh có thể bị liệt, hôn mê và thậm chí tử vong, mang thương tật vĩnh viễn như liệt chi, liệt nửa người, co cứng gân cơ, mất ngôn ngữ, rối loạn cảm xúc,…

6.               Bệnh Parkinson khởi phát khi các tế bào thần kinh trong chất đen dần dần bị phá vỡ hoặc chết đi. Khi đó người bệnh có thể có biểu hiện “chậm” trong việc thực hiện một động tác bất kỳ (bradykinesia), run (tremor) hay cứng cơ (stiffness of muscle).

7.               Sa sút trí tuệ là một dạng của hội chứng suy giảm trí nhớ, khiến người bệnh hay quên, không hoặc khó có khả năng nhận biết về thời gian và không gian, suy giảm khả năng suy nghĩ, không thể kiểm soát được hành vi và gặp khó khăn trong việc thực hiện các hoạt động hàng ngày. Thường gặp ở người cao tuổi do sự lão hóa của não, có thể xuất hiện thứ phát từ một số bệnh lý não như bệnh Parkinson, bệnh Alzheimer, chấn thương sọ não, nhiễm trùng thần kinh trung ương và rối loạn miễn dịch, não úng thủy,…

8.               Bệnh Alzheimer là loại thoái hóa thần kinh gây bệnh mất trí nhớ phổ biến nhất. Nguyên nhân gây bệnh có thể bao gồm sự kết hợp của những thay đổi liên quan đến tuổi tác trong não, cùng với các yếu tố di truyền, môi trường và lối sống.

9.               Não úng thủy (chứng đầu nước) là sự tích tụ chất lỏng trong các khoang não thất sâu bên trong não, thường gặp ở trẻ em. Thông thường, dịch não tủy được tạo mới và dẫn lưu từ khoang ngoại tủy, bể chứa, hệ thống não thất, đến hạt màng não để trao đổi với hệ thống tĩnh mạch. Một sự bất thường trên con đường hồi lưu của dịch não tủy, khiến chúng ứ đọng, làm tăng kích thước của não thất và gây áp lực lên não.

10.           U não là sự phát triển một cách bất thường của một nhóm tế bào thần kinh hoặc thần kinh đệm. Các khối u não có thể diễn ra trong mô não hoặc nằm ở các vị trí lân cận bao gồm dây thần kinh, tuyến yên, tuyến tùng và màng não. U não có thể là u lành tính hoặc u ác tính hay còn được gọi là ung thư não.

11.           Chấn thương sọ não (TBI) xảy ra khi một chấn thương bất ngờ gây tổn thương não, có thể do một cú đánh hoặc ngã gây đập mạnh phần đầu vào vật thể cứng,… Với những chấn thương sọ não nhẹ, hầu hết mọi người đều phục hồi hầu hết hoặc toàn bộ chức năng não mà không phải can thiệp điều trị chuyên sâu. Ngược lại, khi có chấn thương sọ não nặng, người bệnh có thể phải cần trải qua những can thiệp và phẫu thuật thần kinh và để lại di chứng ít nhiều lên hệ thống não bộ.

12.           Xuất huyết não (chảy máu não) là một loại đột quỵ não. Nguyên nhân là do động mạch trong não bị vỡ và gây chảy máu cục bộ ở các mô xung quanh. Tình trạng này sẽ giết chết các tế bào não và gây tử vong nếu không điều trị kịp thời.

13.           Tụ máu não là tình trạng tụ máu trong hộp sọ. Nguyên nhân thường do mạch máu bị vỡ trong não. Máu có thể tích tụ trong mô não hoặc bên dưới hộp sọ, gây áp lực lên não. Các triệu chứng thường gặp đối với người bị tụ máu não bao gồm: Đau đầu nghiêm trọng, nôn mửa, buồn ngủ và mất ý thức dần dần, chóng mặt, lú lẫn, nói lắp, rối loạn vận động, co giật, hôn mê bất tỉnh,…

14.        

Cách chăm sóc não bộ khỏe mạnh

Tập thể dục thường xuyên: Tập thể dục thường xuyên cũng có lợi cho não, nguy cơ mắc bệnh Alzheimer thấp hơn. Nên tập thể dục vài lần mỗi tuần, mỗi lần tập trong 30 đến 60 phút. Có thể đi bộ, bơi lội, chơi cầu lông hoặc thực hiện bất kỳ hoạt động thể dục nào mà mình yêu thích.

Ngủ đủ giấc: Giấc ngủ đóng vai trò quan trọng đối với sức khỏe não, giúp loại bỏ các protein bất thường trong não và củng cố ký ức, giúp tăng cường trí nhớ tổng thể và sức khỏe não bộ. Nên ngủ bảy đến tám giờ liên tục mỗi đêm, không ngủ những giấc ngủ ngắn hai hoặc ba giờ. Ngủ liên tục giúp não có thời gian củng cố và lưu trữ ký ức một cách hiệu quả.

Tương tác xã hội: giúp tránh khỏi trầm cảm và căng thẳng, có thể góp phần làm mất trí nhớ và tăng nguy cơ mắc các bệnh thần kinh khác. Hãy tìm kiếm cơ hội kết nối với những người thân yêu, bạn bè và những người khác, đặc biệt nếu bạn sống một mình.

Xây dựng lối sống khoa học: Nên ăn đầy đủ các nhóm thực phẩm, hạn chế ăn thực phẩm nhiều chất béo và dầu mỡ, tránh uống nhiều bia rượu, không hút thuốc lá hay sử dụng chất kích thích,… giúp góp phần cải thiện sức khỏe não bộ.

Rèn luyện trí não: Bộ não của bạn giống như một cơ bắp. Bạn cần sử dụng và luyện tập thường xuyên để giữ cho bộ não luôn khỏe mạnh, chẳng hạn như chơi trò chơi ô chữ, đọc sách, chơi bài hoặc ghép hình,…

Bảo vệ vùng đầu: Đội mũ bảo hiểm khi tham gia giao thông hoặc khi tham gia các môn thể thao, các trò chơi nguy hiểm, khi đến công trường xây dựng, khi leo trèo trên cao,… giúp hạn chế não bị tổn thương do va đập, chấn thương.

Thăm khám sức khỏe định kỳ: giúp phát hiện và kiểm soát tốt các yếu tố có thể làm tăng nguy cơ khiến bạn mắc các bệnh lý gây tổn thương não bộ như huyết áp cao, bệnh tim mạch, thiếu máu não, béo phì,… Đồng thời giúp phát hiện sớm các bệnh lý trực tiếp ở não như u não, phình, hẹp mạch máu não…

Từ hiểu biết trên, vận dụng vào thực tế:

Mẹ đẻ tôi: Việc mẹ đẻ tôi “luôn bấm Ni lon xốp hơi, xốp bong bóng, xốp khí hay xốp bóp nổ…” (cả khi nằm Viện lẫn về nhà) đâu phải do chúng tôi “nghĩ” ra mà việc này có từ hồi Cụ chưa ngã  (còn đang ở nhà TT). Hồi ấy, cháu Nội tôi (bé KT, SN 2016) thu gom những “giấy nilon chèn hàng” của Mẹ đẻ hắn (thải ra sau khi đã lấy đồ) đưa cho tôi, yêu cầu vuốt phẳng, cắt vuông vức, gấp gọn,... rồi bảo: Gửi về AP để Cụ “bóp nổ” cho đỡ buồn!

Khi nhu cầu tăng, tôi mới hiểu đó là “Bubble wrap” mà tên thường gọi của loại vật liệu “đóng gói” này là xốp hơi, xốp bong bóng, xốp khí hay xốp bóp nổ…mà tên gọi cũ là Air Bubble được tạo thành từ việc ghép lớp màng mỏng và lớp màng chứa bóng khí lại với nhau, sử dụng nhiều trong việc bảo vệ chống sốc, chống va đập khi chuyển đồ đạc, sản phẩm, hàng hóa khi cần lưu trữ hoặc vận chuyển (đồ dễ vỡ,..).

Lúc đầu, cháu VTH (con cô LTT) mua từng cuộn đã cắt, Sau vợ tôi mua từng cuộn to gửi theo xe khách về. Chúng tôi cắt ra từng “tờ” nhỏ để Cụ “sài” (tí tách có tiếng đỡ buồn, rèn tay chống liệt,...) Cụ gọi đó là “cái bấm tay”. Được cái, Mẹ tôi khá “chịu khó” môn “tập thể dục này” (kể cả ban đêm). Có điều như thế là hơi...“tốn”. Nhưng chả sao!  

Bản thân đã sang tuổi 73 (tôi sinh 2/1955) nhưng vẫn: Say “Phê”, mê “Lốc” và luôn đều kỳ “Tí tách “pốt” bài tải lời hâm”.

Tất cả nhằm “rèn luyện trí não, giữ cho bộ não luôn khỏe mạnh, tránh “lỳ não” mất các nếp nhăn.

Chả hiểu như vậy đã chuẩn chưa ? 

-        Lương Đức Mến, BS từ nhiều nguồn TK và thực tiễn, ngày 03/3/Bính Ngọ-

Nhấn vào đây để đọc toàn văn...

Tóm tắt ...

Tự dưng TRỜI ĐỔ MƯA RÀO

Mấy hôm rày, trên MXH tràn ngập tin tức và thực tế luôn có những thay đổi “cực tả” hay “cực đoan” của thời tiết: đang “trời quang mây tạnh” bỗng “mưa to, gió lớn” ầm ào một lúc lại tạnh ráo,.... “Nắng mưa là việc của giời”, kệ trời ! Bài này, thử tìm hiểu về sự “đỏng đảnh” của Thời tiết dịp “chuyển mùa” này xem sao.

Thử tìm hiêủ một số khái niệm:     

Mưa dông (hay giông) là hiện tượng khí tượng phức hợp, bao gồm mưa rào kèm theo chớp, sấm sét và gió mạnh, thậm chí mưa đá hoặc vòi rồng. Hiện tượng này sinh ra từ các dòng đối lưu mạnh trong khí quyển, thường xuất hiện từ mây vũ tích. Mưa dông thường xảy ra đột ngột, có thể giảm nhiệt độ và áp suất đột biến. Ở đây có 2 hiện tương cần được phân biệt:

Mưa xảy ra khi có sự kết hợp giữa độ ẩm, nhiệt độ thấp và các điểm tạo nhân (bụi hoặc mảnh vụn trong không khí mà giọt mưa có thể hình thành).

Bão giông xảy ra khi các dòng đối lưu gây ra sự phát triển thẳng đứng mạnh mẽ trong mây. Điều này dẫn đến ma sát, gây ra sự tích tụ điện tích lớn trong bão. Điện tích này được phóng ra dưới dạng sét, tạo ra tiếng sấm.

 Cơn dông có thể kéo dài từ 30 phút đến 12 tiếng và có thể trải rộng từ 30km đến 300 km Quá trình trung hoà và tái tạo điện tích xảy ra liên tục trong cơn dông. Nó thường kèm theo gió mạnh, sấm sét, vòi rồng,...

Dông được xếp vào thời tiết nguy hiểm vì có khi sét đánh chết hàng nghìn người, gây ra hàng trăm vụ cháy rừng, cháy nhà, làm hư hỏng nhiều thiết bị máy móc, nhất là các thiết bị điện tử.

Hiện tượng đi kèm: Sét, sấm, mưa rào lớn, gió giật mạnh, đôi khi có mưa đá hoặc vòi rồng.

Nguyên nhân: Do đối lưu mạnh trong khí quyển, thường gặp vào mùa hè hoặc khi không khí lạnh tràn về sau những ngày nắng nóng.

Đám mây đặc trưng: Mây vũ tích (Cumulonimbus, từ tiếng Latin cumulus nghĩa là mây đống và nimbus nghĩa là mưa dông), phát triển theo chiều thẳng đứng rất cao. Mây vũ tích là một loại mây dày đặc phát triển theo phương thẳng đứng rất cao liên quan đến giông và sự bất thường khí quyển, hình thành hơi nước mang các dòng khí mạnh từ dưới mặt đất lên, có thể tự hình thành, trong các đám mây, hoặc cùng với các dòng gió mạnh frông lạnh. Loại mây này có khả năng sản sinh tia sét và các loại thời tiết nghiêm trọng khác như gió giật, mưa đá, và thỉnh thoảng có lốc xoáy. Mây vũ tích được viết tắt là Cb và thuộc vào họ D2.

Chính tả: “Mưa dông” hay “mưa giông” đều được chấp nhận và sử dụng (tương tự như cách viết co dãn hay co giãn).Theo chia sẻ trong từ điển Tiếng Việt của Giáo Sư Hoàng Phê (2006) và Nguyễn Kim Thản (2005): Từ “Dông” và từ “Giông” đều được chấp nhận. Điều này có nghĩa là từ “Mưa giông” và “Mưa dông” đều đúng, có thể sử dụng.

Nhưng từ “Mưa giông” và “Mưa dông” lại mang trạng thái cảm xúc khác nhau. Mưa dông, cơn dông, dông sét, trời nổi cơn dông: Hiện tượng thời tiết trong cuộc sống hàng ngày, gây nguy hiểm do sét đánh, gió giật có thể làm đổ cây cối, nhà cửa và mưa đá gây hư hại cây trồng, mái nhà. Còn Mưa giông: Cũng là hiện tượng thời tiết nhưng được nhấn mạnh hơn rất nhiều, khiến cho câu văn, câu nói trở nên đặc sắc hơn, có tính tượng hình cao.

Trên thực tế “mưa dông” mới đúng còn “mưa giông” là từ nói sai nhiều thành ra chấp nhận. Cục khí tượng thuỷ văn từ xưa đến nay chỉ dùng “mưa dông”.

Thuật ngữ “dông” hay “giông” trong tiếng Anh là thunderstorm; từ điển khí tượng Trung Quốc dịch là “lôi bạo”, nghĩa là “sấm dữ dội”, còn trong dân gian Việt Nam thì “dông” là “trận gió to”, không hoàn toàn trùng với thuật ngữ dông trong khí tượng học, là môn khoa học nghiên cứu về khí quyển nhằm chủ yếu để theo dõi và dự báo thời tiết. Những biểu hiện thời tiết là những sự kiện thời tiết quan sát được và giải thích được bằng khí tượng học. Những sự kiện đó phụ thuộc vào các tham số của khí quyển Trái Đất. Các tham số này bao gồm nhiệt độ, áp suất, độ ẩm cũng như các biến thiên và tác động tương hỗ của các tham số này và những biến đổi theo thời gian và không gian của chúng. Phần lớn các quan sát về thời tiết được theo dõi ở tầng đối lưu.

Người La Mã xưa thì cho rằng dông sét là những trận chiến giữa thần sấm Jupiter (còn thần thoại Hy Lạp là thần Zeus) và thần lửa (Vulkan).

Cơn dông đêm qua

Hồi hơn 4 giờ sáng 16 sang 17/4/2026 đang yên lành bỗng dưng trời nổi gió, nổ sấm rồi mưa “rào rào” trên mái Tôn nhà nghe phát khiếp, ra sân thấy mưa hắt ướt, vơ vội quần áo vào giữa sân; nhìn xuống thấy mưa giăng kín mặt ao,…15 phút sau mưa gió hết sạch, nhanh như khi đến.

Sáng ra mới biết: cả xóm đều thế, trên tf cũng vậy!   

-Lương Đức Mến, Bs có Tk nhiều TL và Kiểm nghiệm TT, 01/3/Bính Ngọ-

Nhấn vào đây để đọc toàn văn...

Tóm tắt ...

Liệu tôi CÓ PHÁI LÀ BÁC SĨ KHÔNG?

Việc trở thành bác sĩ thường xuất phát từ sứ mệnh cứu người, đam mê lĩnh vực y tế, mong muốn chăm sóc sức khỏe cộng đồng và sự hy sinh, nỗ lực học tập suốt đời. Đây là nghề đòi hỏi sự tử tế, vị tha, và mang lại ý nghĩa sâu sắc khi giúp bệnh nhân vượt qua nỗi đau nhưng cũng là thách thức trí tuệ và sự kiên trì.

Thường do gia đình hoặc cá nhân và trách nhiệm xã hội: Nghề y là nghề cao quý, luôn được xã hội cần trong cả thời chiến lẫn thời bình.

Hành trình trở thành bác sĩ tuy nhiều khó khăn, vất vả nhưng cũng mang lại những niềm vui hạnh phúc. Khi lựa chọn trở thành bác sĩ có nghĩa là phải làm việc chăm chỉ, tận tụy và hy sinh, thách thức giới hạn của cơ thể, tạo hoá;

Tuy là những người ở tuyến đầu chống lại bệnh tật, đối mặt với những nguy hiểm, nhưng họ đều là những con người bình thường, có xương có thịt, cũng mệt mỏi và yếu đuối.

Về vấn đề này, xưa kia Tể tướng Phạm Trọng Yêm (范仲淹, 989 - 1052)[1] từng nói: “Cách tốt nhất để giúp ích cho thế gian là làm tể tướng; nếu không thể làm tể tướng, cách tốt nhất để giúp ích cho nhân dân bằng kiến thức của mình là làm bác sĩ. Nếu bạn làm một bác sĩ giỏi, bạn có thể chữa khỏi bệnh cho vua và cha mẹ, cứu sống nhân dân thế gian, dạy mọi người giữ gìn sức khỏe và kéo dài tuổi thọ. Có nghề nào tốt hơn nghề bác sĩ để cứu người và giảm bớt đau khổ cho nhân dân ngay cả khi bạn ở dưới đáy xã hội?”

Cổ nhân có câu: “Bất vi lương tướng – Tắc vi lương y” (不為良相, 則為良醫, có nghĩa là nếu không thể làm một tể tướng giỏi giúp nước, thì hãy làm một thầy thuốc giỏi giúp đời)

  Trở thành bác sĩ pháp y (Forensic Pathologist)  thường xuất phát từ đam mê tìm kiếm sự thật, lý tưởng công lý, và yêu thích khoa học hình sự. Đây là ngành đặc thù, đóng vai trò “nói thay tiếng nói của người đã khuất”, giải oan cho người vô tội, làm rõ trắng đen, giúp gia đình nạn nhân tìm lại công bằng và lặng lẽ cống hiến. Nó đòi hỏi sự kiên trì cao, tư duy logic, không ngại khó khăn/thương tích để bảo vệ công lý. Nó cũng được xem là hành nghề y “thuần túy” nhất, luôn vững niềm tin vì lý tưởng công lý. Có nhiệm vụ: Xác định nguyên nhân, thời gian và cơ chế tử vong; Đánh giá mức độ tổn hại cơ thể trên người sống trong các vụ án cố ý gây thương tích, xâm hại tình dục; Phân tích cơ cơ chế hình thành dấu vết hiện trường, huyết thống; Nhận dạng tử thi trong các vụ tai nạn, thảm họa,....

Nhưng phải chịu áp lực lớn: Luôn phải giữ vững đạo đức, đối mặt với sự co kéo giữa các bên liên quan và sự nguy hiểm và học tập công tác lâu dài (học Y đa khoa, sau đó chuyên sâu về Pháp y, cọ sát thực tiễn), đòi hỏi bản lĩnh và sự tận tụy. Do vâỵ việc lựa chọn nghề này là sự dũng cảm đối mặt với tử thi, nỗi sợ và áp lực từ xã hội, tất cả vì lý tưởng cao đẹp.

Công việc thầm lặng, nhưng sự đóng góp của bác sĩ pháp y trong thành công của những chuyên án đấu tranh với tội phạm là con số không hề nhỏ. Các kết luận giám định pháp y đều có giá trị chứng cứ và truy nguyên cao, giúp rút ngắn “bước điều tra ban đầu” và cơ quan tố tụng truy tố, xét xử “đúng người, đúng tội, đúng pháp luật”.

Cao quý là thế, nhưng các bác sĩ pháp y cũng có phần chạnh lòng vì ngày càng ít người muốn theo đuổi, gắn bó với nghề không chỉ bởi xã hội, người thân ghẻ lạnh, e ngại định kiến mà còn chính bởi những áp lực, vất vả của công việc đặc thù này.

“Ai cũng chọn việc nhẹ nhàng, gian khổ sẽ dành phần ai?”... Song nghề này luôn việc làm ổn định, sẽ có việc làm cho đến khi “thiên hạ” tìm ra cách chữa bệnh… chết !. Đồng thời sẽ không bị gọi dậy lúc nửa đêm để mổ cấp cứu hay đỡ đẻ, hiếm khi bị kiện vì “lỗi Điều trị” (như các GĐV ở VPYTW gần đây) hoặc khỏi lo thủ tục mở “Phòng khám tư”,…..

Nhưng phải chấp nhận việc luôn không có “bồi đưỡng” thêm, lương “ba cọc ba đồng” được trang bị tối thiểu, môi trường làm việc đôi khi rất khó chịu,…

Do đặc thù công việc, đội ngũ y bác sĩ làm công tác pháp y công tác tại Phòng Kỹ thuật hình sự Công an tỉnh. Công việc đặc biệt  đòi hỏi mỗi cán bộ phải có trách nhiệm, trình độ chuyên môn cao, kỹ năng nghiệp vụ tốt cùng tinh thần khách quan, tỉ mỉ, chính xác, toàn diện vừa thường xuyên, vừa đột xuất, bất ngờ, lại liên quan đến nhiều yếu tố độc hại, biết phân tích  “quy luật hình thành dấu vết”,…

Thực tế, bác sĩ pháp y trước hết vẫn được đào tạo đầy đủ như mọi bác sĩ đa khoa khác (giải phẫu, bệnh học đại cương, sinh lý, sinh lý bệnh, dược học, triệu chứng học, bệnh học cụ thể, cấp cứu, phẫu thuật thực hành,....) Bác sĩ chuyên khoa, …

Nếu bác sĩ lâm sàng chữa bệnh cứu người, thì bác sĩ pháp y góp phần bảo vệ sự thật và công lý.

Bác sĩ pháp y (nói chính xác Bác sĩ – Gám định viên pháp y) chỉ khác với bác sĩ lâm sàng ở sứ mệnh phục vụ cho xã hội.

Vì thể, chúng tôi vẫn là bác sĩ ! Còn vì sao không có PY “ngoài công lập” và các “Bác sĩ pháp y không mở phòng khám tư” là vấn đề khác, nằm ngoài bài viết này !

-Ngày 29/02/Bính Ngọ, Lương Đức Mến Bs từ nhiều nguồn TK, kiểm nghiệm-

---

[1] Ông tự Hy Văn, thụy Văn Chính, là một nhà chính trị, nhà văn, nhà quân sự, nhà giáo dục thời Bắc Tống (北宋, 960–1127).

Cha ông là Phạm Dung 范墉, thân mẫu là Tạ thị 谢氏, ông từng làm nhiều chức vụ khác nhau trong chính quyền Bắc Tống những ngày đầu mới thành lập, Phạm Dung mất ở Từ Châu khi con trai Trọng Yêm được 1 tuổi (990). Mẹ ông là Tạ phu nhân, đã cải giá (lấy Chu Văn Hàn 朱文翰, người Trường Sơn, từng nhận chức Bình Giang Thôi quan) đến huyện Trường Sơn, Truy Châu, Sơn Đông nên Phạm Trọng Yêm được cải tên thành Chu Thuyết. Sau đó ông tới chùa Lễ Toàn trên dãy núi Trường Bạch đọc sách, mỗi ngày chỉ thổi nấu một nồi cháo. Ông là người tự hiểu thân thế của mình, cũng nhân tiện để từ biệt mẹ đẻ, đã một thân một mình tới Nam Kinh đèn sách. Năm Đại Trung Tường Phù thứ 8 (大中祥符八年, 1015) đời Tống Chân Tông ông đỗ tiến sĩ  進士第, tới Quảng Đức quân làm tư lý tham quân (coi công việc hình ngục), liền đón mẹ mình về nuôi dưỡng.

Thời Tống Nhân Tông (宋仁宗, 1010-1063), ông đảm nhận chức vụ hữu tư gián. Năm 1038, vua Cảnh Tông (西夏景宗, 1003-1048, Lý Nguyên Hạo 拓跋元昊) của Tây Hạ 西夏 sau khi tự lập làm hoàng đế nhà nước Tây Hạ đã phát động chiến tranh Tống-Hạ (宋夏戰爭, 1038–1044, 1081-1082, ...), ông cùng Hàn Kỳ (韓琦, 1008–1075) đảm nhận chức vụ kinh lược an phủ chiêu thảo phó sứ Thiểm Tây 陝西, trợ giúp Hạ Tủng dẹp loạn.

Năm Tống Nhân tông thứ tư（宋仁宗天聖四年, 1026) mẹ ông mất, Phạm Trọng Yêm về Thiên phủ 天府 (nay là Thương Khâu, Hà Nam 河南商丘）Ninh Lăng 寧陵 thủ táng ba niên. Thời gian này ông ở Nam Kinh 南京 và đảm nhận Thiên phủ học giáo thụ 天府學教授.

Tháng 7 năm Khánh Lịch thứ 3 (慶曆三年, 1043) ông được thăng chức thành xu mật phó sứ, tham tri chánh sự (phó tể tướng). Trong năm này, ông cùng Phú Bật 富弼, Hàn Kỳ 韓琦 đề xuất cải cách công việc triều chính. Nhóm của ông đề xuất cái mà sử sách sau này gọi là “đáp thủ chiếu điều trần thập sự” (答手詔條陳十事, 10 điều cần cải cách), trong đó có “minh truất trắc, quân điền phú, tu võ bị, giảm lao dịch” (明黜陟, 抑僥幸, 精貢舉、擇官長, 均公田, 厚農桑, 修武備、減徭役, 推恩信, 重命令, bổ nhiệm, bãi miễn rõ ràng; thu thuế quân điền; tu sửa võ bị, bớt lao dịch), sử sách Trung Quốc gọi là “Khánh Lịch tân chính 慶曆新政” hay “Khánh Lịch chi trị 慶曆之治”. Cuộc cải cách Khánh Lịch này nhanh chóng thất bại vào năm 1045 do bị các quan lại, chủ yếu là bè đảng của Hạ Tủng 夏竦 phản đối, ông bị giáng chức, chuyển tới Đặng Châu 鄧州, Hàng Châu, Thanh Châu. 

Năm Hoàng Hữu thứ 4 (皇祐四年, 1052) ông chết vì bệnh tại Từ Châu 徐州.

Nhấn vào đây để đọc toàn văn...

Tóm tắt ...