Khi về AP thăm mẹ và
trông nhà (11/4/2026), tôi thấy đồ vật xếp
và thói quen của Cụ có một số “khác lạ”. Tôi liền đổi hết: không cho Cụ uống Café,
Bò húc, Sâm buổi Tối mà thế bằng Trà Xanh không độ, Yến xào, Sữa chua,…
“Liệu như vậy có “quá tả”
không nhỉ ?
Như mọi bài, trước hết
nói về ngữ nghĩa
“Tả hữu” 左右 là từ Hán Việt chỉ phía trái và phía phải, hoặc những người hầu
cận, thân tín. Cụm từ này còn mang nghĩa “khoảng” (về thời gian/số lượng) hoặc “giúp đỡ, nó gắn liền với quy tắc “Nam
tả, nữ hữu” (Nam trái, nữ phải, sắp xếp
theo quan niệm Âm - Dương) và “cánh tả - cánh hữu – ôn hòa (hệ thống chính trị) hay “Tả hữu bệ hạ” (theo chế độ hầu cận Vua Chúa xưa) hoặc “Tả
phù Hữu bật” (trong Tử vi/Phong thủy),…
“TẢ”: 左 - Phía tay trái, ngược với Hữu là bên tay phải; nó là bất chính.
“Tả chiêu hữu mục” 左昭右穆 là việc sắp đặt trong thờ cúng,…: bên tả gọi là Tả chiêu (các đời Lẻ), ngôi thờ bên hữu gọi là Hữu
(các đời Chẵn).
“Tả phái” (H: 左派, A: Party of left wing,
P: Le parti de gauche) là đảng phái
ngồi bên cánh tả của nghị viện, thuộc phe cấp tiến, có tính cách cực đoan, đối
lập với phái ngồi bên cánh hữu của nghị viện, thuộc phe bảo thủ. Phái ôn hòa
thì ngồi ở giữa hai phái tả và hữu.
“Tả tư hữu tưởng” 左思右想 là suy tới nghĩ lui, phải trái, rất cẩn thận.
“Tả xung hữu đột” 左衝右突 là đánh bên tả, đánh bên hữu, ý nói phải đối phó nhiều phía
cùng một lúc.
“Tả khuynh”: khuynh hướng
ủng hộ sự bình đẳng xã hội, tiến bộ, nhà nước phúc lợi và thường phản đối phân
tầng xã hội, bất bình đẳng; chú trọng bảo vệ người yếu thế, thúc đẩy nữ quyền
và môi trường,
Tư tưởng: Ưu tiên bình đẳng,
công bằng xã hội, chủ nghĩa xã hội, chủ nghĩa dân chủ xã hội.
Chính sách: Thường ủng hộ
vai trò lớn hơn của nhà nước trong kinh tế, nâng cao phúc lợi, thuế cao hơn đối
với người giàu để tái phân phối thu nhập.
Quan điểm xã hội:
Ủng hộ đa văn hóa, quyền LGBT, nữ quyền, phản chiến và bảo vệ môi trường.
Vị trí: Nằm bên trái
trên phổ chính trị, khi trung gian kéo dài đến gần cực tả (đôi khi gọi là trung tả).
Khái niệm “cánh Tả” trái
ngược với “cánh hữu”, nơi đề cao chủ nghĩa bảo thủ, thị trường tự do và hệ thống
phân cấp xã hội và không cực đoan như nhóm “cực tả”, tìm kiếm giải pháp công bằng
xã hội, mọi người đều bình đẳng, bất kể năng lực, đề cao vai trò điều tiết của
nhà nuớc để chia sẻ phúc lợi, lấy của nguời giàu, chia cho kẻ nghèo khó.
Mạnh được yếu thua. Muốn
tồn tại phải mạnh, không trông chờ ỷ lại mà phải tự hành động mà vươn lên, thượng
tôn sự phát triển, mở đường cho kẻ mạnh, tư nhân hoá, tự do cạnh tranh, giảm
thuế, giảm sự quản lý điều tiết, không thể hình tượng hoá quá lãnh tụ.
Thiên hữu là những kẻ
hãnh tiến, không quan tâm đến kẻ yếu, không muốn chia sẻ cơ hội cho người khác.
Cánh hữu thường bị những người thiên tả coi là đại diện cho một xã hội lang
sói, không có tình thương là “Xã hội cùi chỏ“ (Ellbogengesellschaft)
Ngược lại những người
thiên tả thường là những người đấu tranh vì quyền lợi của nguời nghèo, giúp đỡ
người tỵ nạn, bảo vệ môi truờng, chống chiến tranh, theo chủ nghĩa hòa bình
v.v.
Hiện nay, chính khách thường
hay hứa hão, nhưng dù sao nghe cánh tả
nói cũng sướng lỗ tai hơn.
Nói riêng về nghiện caffeine: Đó là tình trạng phụ
thuộc thể chất/tâm lý do tiêu thụ quá 400-500mg/ngày (khoảng >4 tách cà phê), dẫn đến sương mù não, đau đầu, mệt mỏi
và cáu kỉnh khi ngừng đột ngột. Triệu chứng cai thường bắt đầu sau 12-24 giờ và
kéo dài 2-10 ngày. Cần giảm dần lượng caffeine để tránh tác dụng phụ và cai
nghiện an toàn.
Dấu hiệu nhận biết :
Phụ thuộc: Cảm thấy không
thể tỉnh táo hoặc không thể bắt đầu ngày mới nếu không có cà phê.
Dung nạp: Cần uống ngày
càng nhiều caffeine hơn để đạt được tác dụng tỉnh táo như trước.
Triệu chứng cai
(khi ngừng uống): Đau đầu (thường là đau nhói), buồn nôn, mệt mỏi,
khó tập trung, cáu kỉnh.
Tác dụng phụ khi quá liều:
Run tay chân, co giật cơ, mất ngủ, bồn chồn, nhịp tim nhanh hoặc không đều,
tăng huyết áp.
Nguyên nhân gây nghiện:
Caffeine cạnh tranh với
adenosine (chất gây buồn ngủ) trong
não. Việc sử dụng hàng ngày khiến cơ thể tạo ra nhiều thụ thể adenosine hơn, buộc
bạn phải nạp nhiều caffeine hơn để duy trì sự tỉnh táo.
Tác hại của việc nghiện/lạm dụng:
Mất ngủ mãn tính:
Gây suy nhược cơ thể.
Rối loạn tiêu hóa:
Tăng acid dạ dày gây buồn nôn, đau dạ dày.
Tác động tim mạch:
Tăng huyết áp, run tay chân.
Cách cai nghiện caffeine :
Giảm từ từ (Tapering): giảm dần lượng cà phê hàng
ngày trong 1-2 tuần (ví dụ: trộn cà phê thường với loại đã loại bỏ caffeine -
decaf).
Thay thế đồ uống:
Chuyển sang trà thảo mộc, nước lọc, hoặc nước trái cây để giữ cơ thể đủ nước.
Tăng cường vận động:
Tập thể dục giúp tăng năng lượng tự nhiên và giảm căng thẳng do cai.
Ngủ đủ giấc: Đảm bảo giấc ngủ
để cơ thể hồi phục.
Chuyện nhà mình
Như ở bài https://holuongduclaocai.blogspot.com/2026/04/nghi-ma-chan-cho-cai-tuoi-gia.html
tôi từng viết: ..“Đã là “người gìa”, thuộc lớp người “xưa nay hiếm” thì khỏi phải kiêng khem gì nữa trong ăn uống nhưng
cũng đừng vì thế mà đưa người già (vốn giầu tính thụ động) vào con đường “nghiện ngập”, lao vào “nghiện” những thứ họ chưa từng “nghiện”, đặc biệt là Rượu, Bia, Caffe, Chè, Thuốc,...”…Do “lực bất tòng tâm” nhà lại “đông anh lắm em” nên lắm người “bất chấp” hết và thế là,…
Việc tôi không cho Cụ uống
Café, Bò húc, Sâm vào buổi Tối nghe chừng Cụ và một vài em không ưng, có người
còn lớn tiếng: bà vẫn ngủ được, uống 1 chút không sao,…
Nhưng “không là không”, nhất là những thứ mà thời còn khỏe Mẹ tôi chưa từng biết đến, như: Café, Bò húc, Sâm, Đường,…Đặc biệt, ngườì “ít vận động, tuổi cao” sau mổ kết xương do “gẫy cổ xương đùi Trái”,... như Mẹ tôi càng phải “kiêng” ! Với lại nhà tôi không thuộc diện “rủng rỉnh” tiền và Cụ đâu đã “đến Ga cuối của cuộc đời” và dẫu sao thì mới là ban đầu nên “ngăn ngừa” vẫn hơn!
Mãi rồi Cụ và mọi người cũng
tin và “làm theo”, miễn là mình “kiên trì”, “có tiền” và “thời gian” !
Nhưng “cách” của tôi xem
ra hơi nặng về “hành chính, bắt buộc” và liệu có “thiên tả” không ? Chưa biết nhưng
rõ là có hiệu quả !
-
Lương Đức Mến, BS từ nhiều nguồn TK và chiêm nghiệm, 26/02/Bính Ngọ-
