Tìm hiểu về UNG THƯ

Hiện số người tử vong do ung thư ngày càng nhiều và có xu hướng “trẻ hóa”. Điều đó thể hiện ngay trong họ nhà tôi (em đồng hao,em rẻ, mới đây nhất là chú rể con dâu tôi,…). Do vậy tôi đi sâu tìm hiểu về “căn bệnh quái ác” này và chép lại tại đây để rút kinh nghiệm và trao đổi.

  Ung thư (H: 癌症, A: Cancer, P: Cancer) còn được gọi là khối u ác tính là nhóm bệnh lý đặc trưng bởi sự tăng sinh tế bào bất thường, mất kiểm soát, có khả năng xâm lấn các mô lân cận hoặc lan rộng sang bộ phận khác qua máu/bạch huyết (Ung thư là di căn nên trong chuyên môn có thuật ngữ K cần làm rõ. Số là: từ “Cancer” trong tiếng Anh là “Ung thư” (= di căn kiểu Càng cua) có phiên âm là /kansər/, có âm “K” đứng đầu và để giảm bớt cảm giác nặng nề, gánh nặng tinh thần cho “người bệnh”, người dân và nhân viên y tế thường gọi tắt là “bệnh K” là “bệnh Ung thư”). K là nguyên nhân gây tử vong hàng đầu, ảnh hưởng đến mọi cơ quan trong cơ thể.

Bản chất: Các tế bào đột biến phân chia vô hạn độ, vô tổ chức, không tuân theo cơ chế kiểm soát tự nhiên của cơ thể.

Cơ chế gây tử vong: Tế bào ung thư xâm lấn, phá hủy các mô, mạch máu và cơ quan sinh tồn.

Phân loại: Có hơn 100 loại ung thư khác nhau. Ung thư thường được gọi tên theo cơ quan mà nó phát sinh, cũng có thể được gọi theo loại tế bào hình thành chúng như ung thư biểu mô (carcinoma) hay ung thư mô liên kết (sarcoma). Ngoài ra các ung thư có thể phát triển từ máu, như là các bệnh máu ác tính. Do vậy, trên thực tế UT bao gồm u đặc (như phổi, gan, vú) và ung thư hệ tạo huyết (như ung thư máu), Các  u rỗng (dạ dày, đại tràng), ...Không phải tất cả các khối u đều là ung thư, có một số khối u thuộc vào nhóm lành tính, tức là khối u không xâm lấn các bộ phận khác của cơ thể. Một số dấu hiệu và triệu chứng của khối u ác tính bao gồm chảy máu bất thường, ho kéo dài không rõ nguyên nhân, sụt cân và những bất thường trong đại tiểu tiện. Mặc dù các triệu chứng này có thể là dấu hiệu của ung thư, chúng cũng có thể có các nguyên nhân khác.

Phổ biến nhất là ung thư phổi, gan, dạ dày, đại tràng, vú và cổ tử cung,...

Sự thật về lây truyền: Ung thư không lây từ người sang người, nhưng một số virus/vi khuẩn gây ung thư có thể lây lan (như HPV, HBV).

Xu hướng: Bệnh đang có xu hướng trẻ hóa, tấn công mạnh mẽ nhóm dân số dưới 40 tuổi.

Dấu hiệu:

Thường thấy:

Mệt mỏi; Thay đổi cân nặng (giảm hoặc tăng đột biến ngoài ý muốn);

Thay đổi da như: vàng, sạm hoặc đỏ, vết loét không lành hoặc thay đổi nốt ruồi hiện có;

Ho dai dẳng hoặc khó thở; Khó nuốt, khàn tiếng;

Khó tiêu dai dẳng hoặc khó chịu sau khi ăn;

Đau cơ hoặc đau khớp dai  dẳng; Chảy máu, bầm tím không rõ nguyên nhân,...

Khi xét nghiệm thấy:

Đột biến DNAtrong các tế bào, khiến tế bào ngừng hoạt động bình thường và có thể cho phép tế bào bị ung thư.

Môi trường ô nhiễm môi trường:  xuất hiên người hút thuốc nhiều, amiăng và benzen,….

Nguyên nhân: Do đột biến gen, tác nhân môi trường (hóa chất, bức xạ), lối sống (hút thuốc, rượu bia, ăn uống không lành mạnh). Việc sử dụng thuốc lá là nguyên nhân gây ra 22% số ca tử vong vì ung thư. Ngoài ra còn có thêm 10% khác là do béo phì, kém ăn, lười vận động và sử dụng thức uống có cồn quá mức; Một số dạng phơi nhiễm, tiếp xúc với bức xạ và ô nhiễm môi trường. Ở các nước đang phát triển, gần 20% bệnh ung thư là do phơi nhiễm với các vi khuẩn hoặc virus như Helicobacter pylori, viêm gan B, viêm gan C, virus Epstein–Barr, nhiễm virus papilloma ở người và HIV. Các nhân tố này tác động bằng cách, ít nhất là góp phần, làm thay đổi các gen trong tế bào.Thông thường, tế bào cần tích lũy một lượng không nhỏ những biến đổi về gen trước khi phát triển thành ung thư. Cũng có khoảng 5-10% bệnh ung thư là do di truyền các khuyết tật về gen từ trong gia đình.

Phát hiện ung thư sớm rất có ích, nhất là với ung thư cổ tử cung hay ung thư đại tràng. Những kết quả tầm soát ban đầu thường sẽ được đánh giá kỹ hơn bằng chẩn đoán hình ảnh và được xác nhận bằng sinh thiết

Phòng ngừa: Thông thường, không có phương pháp nào để ngăn ngừa tuyệt đối nguy cơ mắc ung thư. Nhưng có một số cách để giảm nguy cơ ung thư:

Bỏ thuốc lá; Tránh tiếp xúc với ánh nắng mặt trời quá nhiều bằng quần áo bảo hộ hoặc bôi kem chống nắng;

Chế độ ăn uống lành mạnh nhiều trái cây, rau quả, ngũ cốc nguyên hạt và protein, ăn nhiều rau xanh, hạn chế thực phẩm chế biến sẵn và thịt đỏ;

Tập thể dục thường xuyên;

Duy trì cân nặng khỏe mạnh, tránh thừa cân hoặc béo phì thông qua sự kết hợp của chế độ ăn uống lành mạnh và tập thể dục thường xuyên.

Khám sàng lọc ung thư hằng ngày..

Tiêm chủng. Chích ngừa, tiêm vaccine (như HPV, viêm gan B),...

Thực phẩm bảo vệ sức khỏe ONCOLYSIN

Điều trị: Tùy theo giai đoạn, phương pháp bao gồm phẫu thuật, hóa trị, xạ trị, liệu pháp nhắm trúng đích và miễn dịch. Sự kết hợp của các phương pháp khác nhau như xạ trị, phẫu thuật, hóa trị và điều trị đích. Quản lý đau cũng như các triệu chứng là một phần quan trọng trong điều trị ung thư. Chăm sóc giảm nhẹ là thiết yếu đối với những người có ung thư ở các giai đoạn muộn. Cơ hội sống còn phụ thuộc vào loại ung thư và mức độ của bệnh khi bắt đầu điều trị.

Lưu ý: Tầm soát ung thư định kỳ là chìa khóa để phát hiện sớm và nâng cao hiệu quả điều trị.

Mắc ung thư có thể gây ra một số biến chứng, bao gồm:

Đau đớn do ung thư hoặc điều trị ung thư; Mệt mỏi liên quan đến ung thư hoặc điều trị ung thư: hóa trị hoặc xạ trị là phổ biến.

Khó thở, buồn nôn; Tiêu chảy hoặc táo bón;

Giảm cân do tế bào ung thư sử dụng dinh dưỡng từ các tế bào bình thường, đảo lộn sự cân bằng chuyển hóa bình thường trong cơ thể, làm tăng nguy cơ biến chứng nghiêm trọng; Có thể gây khát nước quá nhiều, đi tiểu thường xuyên,...

Có thể gây ra đau đầu và các dấu hiệu và triệu chứng giống như đột quỵ,

Phản ứng hệ thống miễn dịch bất thường với ung thư, hội chứng paraneoplastic, những phản ứng rất hiếm gặp này có thể dẫn đến một loạt các dấu hiệu và triệu chứng, như đi lại khó khăn và co giật.

Khi ung thư tiến triển, nó có thể lan rộng (di căn) đến các bộ phận khác của cơ thể. Những người được điều trị sau ung thư.

Chú ý:

Thiếu ngủ kéo dài có thể làm tăng nguy cơ ung thư vì giấc ngủ đóng vai trò quan trọng trong việc điều hòa miễn dịch, sửa chữa tế bào tổn thương và kiểm soát viêm mãn tính. Nhưng không phải cứ mất ngủ hay ngủ kém là mắc ung thư.

Các biểu hiện dưới đây nên khám sớm để được kiểm tra nguyên nhân:

Khó thở, tức ngực về đêm

Đang ngủ phải ngồi bật dậy vì khó thở, cảm giác nặng ngực hoặc thở rít, dấu hiệu của bệnh phổi, hen suyễn, suy tim hoặc bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính (COPD) do khối u ung thư ở phổi hoặc đường hô hấp gây chèn ép phế quản, làm hẹp đường thở và khiến tình trạng khó thở tăng lên khi nằm.

Ho khan kéo dài, ho nhiều về đêm

Ho khan dai dẳng nhiều tuần, đặc biệt nặng hơn khi nằm ngủ, kèm theo khàn tiếng, đau ngực hoặc ho ra máu. Đây có thể là biểu hiện của viêm đường hô hấp kéo dài, trào ngược dạ dày thực quản, nhưng cũng có thể liên quan đến tổn thương phổi hoặc ung thư phổi.

Đau lưng, đau xương khiến tỉnh giấc giữa đêm

Đau lưng dưới, đau cột sống hoặc đau xương âm ỉ về đêm, đau tăng khi nằm nghỉ và thường xuyên làm người bệnh tỉnh giấc là dấu hiệu cần lưu ý.

Một số bệnh ung thư như ung thư phổi, ung thư vú, ung thư tuyến tiền liệt có thể di căn xương, gây đau kéo dài và thường biểu hiện rõ hơn vào ban đêm.

Đổ mồ hôi đêm nhiều bất thường

Nếu phòng ngủ mát nhưng cơ thể vẫn ra mồ hôi nhiều đến mức ướt áo, ướt chăn ga và tình trạng này kéo dài liên tục nhiều ngày, mọi người nên đi khám sớm.

Đổ mồ hôi đêm có thể liên quan đến rối loạn nội tiết, nhiễm trùng, lao hoặc cường giáp. Ngoài ra, một số bệnh lý ác tính như ung thư hạch cũng có thể gây ra triệu chứng này.

Chuột rút chân thường xuyên kèm sụt cân, mệt mỏi

Chuột rút đôi khi chỉ do mất nước, thiếu khoáng chất hoặc vận động quá sức. Tuy nhiên, nếu tình trạng này xảy ra liên tục vào ban đêm và đi kèm chán ăn, suy nhược hoặc sụt cân không rõ nguyên nhân, người bệnh cần kiểm tra sức khỏe tổng quát. Đây có thể là dấu hiệu của rối loạn chuyển hóa, bệnh mạch máu hoặc một số bệnh lý nghiêm trọng khác như ung thư phổi, dạ dày, đại trực tràng.

Muốn cải thiện chất lượng giấc ngủ, nên duy trì những thói quen lành mạnh. Cần tránh ăn quá no trong vòng 2-3 giờ trước khi ngủ để hệ tiêu hóa có thời gian nghỉ ngơi. Việc tập thể dục đều đặn vào ban ngày cũng giúp ngủ ngon hơn, nhưng nên tránh vận động mạnh sát giờ đi ngủ.

Bên cạnh đó, giữ tinh thần thư giãn, hạn chế căng thẳng trước khi lên giường , hạn chế sử dụng điện thoại, cà phê vào buổi tối và lựa chọn gối, nệm phù hợp để tạo môi trường ngủ thoải mái.

-Lương Đức Mến, BS từ nhiều nguồn TK, 05/3/Bính Ngọ-