HỌ LƯƠNG ĐỨC Ở LÀO CAI

Hôm nay, 16 tháng 6 Tân Mão là kỷ niệm 20 năm ( Tân Mùi-Tân Mão ) ngày mất của cậu Cả tôi và 6 ngày sau là 14 năm ngày mất của cậu Hai. Điều đặc biệt là đều trùng vào Thứ Bẩy !  Cậu Hai ( áo trắng ), Cậu con ông Bác ( áo xanh ) và Cậu Cả Tôi viết bài này thay nén  “ Tâm nhang ” vọng bái Cậu tôi, người chăm sóc Mẹ và hai Dì tôi thủa nhỏ khi ông bà Ngoại tôi mất sớm. Người quê tôi anh mẹ gọi bằng Cậu và chị bố gọi bằng Cô bởi thế rất nhiều người hay trêu (...). Tôi bảo như vậy dễ phân biệt Nội, Ngoại và đúng theo Hán tự. 1. Họ Ngọai của tôi: Mẹ tôi người họ Phạm ở thôn Cốc Tràng cùng xã Chiến Thắng huyện An lão với Cha tôi. Đây là dòng họ lớn trong thôn với Cụ Tổ là Phạm Đình Khanh [1] 范廷牼 . Cụ là hậu duệ đời thứ 16, 17 của Phạm Ngũ Lão và là người con thứ tư của Thượng tổ Phạm Công Quý 范公貴 . Cụ từ Đường Hào sang lập nghiệp ở Cốc Tràng, Cao Mật năm Bính Thân, 1716. Cụ mất ngày 09 tháng Giêng năm Cảnh Hưng thứ nhất ( Canh Thân , 1740 ). Đời sau suy tôn là Cụ Tổ họ Phạm ở đây...

Xem Film cổ trang nhiều ai cũng nghe thấy có câu “Tru di Cửu tộc”, còn trong thờ cúng lại cần biết đến “Cửu huyền Thất tổ”. Sinh thời phụ thân tôi chưa giảng giải ý nghĩa cụm từ này cho nghe. Nay hỏi các bậc cao niên trong họ chẳng ai tường, mỗi người giảng một cách. Đành tự tìm hiểu lấy. 1. Về mặt ngữ nghĩa: Trước hết cần để ý rằng Cửu huyền (H:   九玄 ,   A:   The nine degrees of relationships ,   P:   Les neuf degrés de parentés ) thường gắn với Cửu tộc: (H:   九族 ,   A:   The nine families , P:   Les neuf familles ) và ngược lại. 1.1.   Cửu tộc   hiểu đơn giản là chín họ, kể từ Cao Tổ đến cháu thuộc Huyền tôn thành 9 đời. Tổ chức thị tộc là tổ chức xã hội loài người từ thời Mẫu hệ 母系 . Khi hôn nhân tiến bộ, con đã biết rõ cha là ai thì xã hội chuyển sang thời Phụ hệ 父系 . Khi đó, con theo họ cha. Theo thời gian, người cùng họ càng ngày càng đông, dòng máu càng ngày càng pha loãng, lại ở xa cách nhau nên mới đặt ra c...

Nhân “Ngày gia đình Việt Nam” nhớ lại chuyện của nhà tôi cách đây hơn 20 năm. Ngày ấy chúng tôi còn ở Yên Bái, trong khu tập thể Sở Giáo dục. Mẹ đẻ tôi xuống chơi vào lúc vợ tôi chuẩn bị đi học chuyên tu ở Hà Nội. Lúc đó 2 con còn nhỏ, muôn vàn khó khăn. tôi đã viết bài thơ này : Mẹ đi “Hoàn chỉnh mầm non”, Bố đùa: Hai nhóc vẫn còn...mầm non. Cu đang tập viết cười giòn: Mẹ học mau cố kịp con ở nhà. Chị cả góp chuyện cười khì: Con lên trung học , mẹ về Mầm non ! Bà rằng: Mẹ cháu vì con, Tuổi trẻ bận bịu, “Mầm non” bây giờ. Bố cười, nhắc chuyện ngày xưa: Nhiều gương học đến bạc phơ mái đầu. Nay mẹ vắng, thời gian lâu, Các con phải nhớ giúp nhau mọi bề. Đến khi mẹ Tốt nghiệp về: Bé lên lớp Bốn, Chị đi chuyên ngành. Út cười, gấp vở nói nhanh: Mẹ, Con đều học, mỗi mình bố chơi ! Đang xem, bà bỗng bật cười: Bố mà không học-có roi của bà ! Bố vội mở tủ nói to: Đây cuốn “Tự học...” cả nhà cùng...

Ai cũng biết Trạng Lường là nhà toán học, nhà giáo dục xuất sắc, một vị quan thanh liêm. Nhân mấy việc “lình xình” kỳ thi Tốt nghiệp vừa qua và trong quá trình thực hiện quy chế bổ nhiệm nhớ lại 2 chuyện liên quan đến Cụ Trạng. Cả hai chuyện đều chép trong Đại Việt sử ký toàn thư và đều xẩy ra năm Quang Thuận thứ Tám ( 丁亥八年 , 1467) triều Lê Thánh Tông. 1. Tố cáo quan dung túng kẻ hối lộ: Năm ấy, Vua “...lấy con cháu các quan viên trước đã sung làm quân ở vệ Kim ngô 金吾 , người nào thi đỗ thì sung làm giám sinh 監生 Quốc tử giám 國子監 , nếu thi hội 會試 trúng trường thì sung làm tam xá sinh 三舍生 . Người nào đỗ thi hương và có tư chất tốt thì cho làm giám quan 監官 kể ra, tâu xin cho ở lại học tập. Bắt Giám sát ngự sử 監察御史 Quản Công Thiêm 管公添 vì Lương Thế Vinh hặc tội ông này dung túng kẻ đưa hối lộ là Hán Tông Nghiệp 漢宗業 . 2. Tố cáo việc khai man lý lịch: Cũng năm này nhà lê đặt Ngũ kinh bác sĩ 五經博士 , mỗi người chuyên nghiên cứu một kinh để dạy học trò. Khi đó, Vũ lâm vệ chỉ huy sứ 羽 林衛指揮使...

An Lão trong bản đồ Đồng Khánh, địa danh tôi phiên âm Từ một địa danh chỉ vùng đất rộng thời xa xưa, nay “An Lão” ( 安老 = bình yên lâu dài ) chỉ còn chỉ 1 huyện ở Hải Phòng và 1 huyện ở Bình Định. Nơi đây n guyên là vùng đất cổ mà thời Hùng Vương thuộc bộ Dương Tuyền 陽泉 ( Thang Tuyền 湯泉 ? ) . Trong thời kỳ Bắc thuộc ( 北屬時代 , 207 tCn-938 ) thì tùy triều đại cai trị mà đặt vùng này nội thuộc khác nhau: thời Tần thuộc quận Nam Hải 南海 , Hán thuộc quận Giao Chỉ 交趾 , sang nhà Đường đặt thuộc trấn Hải Môn 海門 , sau gọi là châu Hồng 洪州 . Buổi đầu độc lập , ba triều Đinh, Lê, Lý vẫn đặt thế. Nhà Trần đặt thuộc lộ Hồng Châu và từ đó, An Lão  trở thành một huyện ( gồm đất đai của An Lão, Kiến Thuỵ, Kiến An và Đồ Sơn hiện nay ) thuộc châu Đông Triều, phủ Tân Hưng. Trong thời củng cố nền độc lập, n ăm 1468 nhà Lê đặt thuộc Thừa tuyên Nam Sách và năm sau, Vua Lê Thánh Tông cắt một phần An Lão lập huyện Nghi Dương, về sau thuộc phủ Kiến Thụy ( 7 huyện: Nghi Dương, Giáp Sơn, ...