HỌ LƯƠNG ĐỨC Ở LÀO CAI

Nhân “Ngày gia đình Việt Nam” nhớ lại chuyện của nhà tôi cách đây hơn 20 năm. Ngày ấy chúng tôi còn ở Yên Bái, trong khu tập thể Sở Giáo dục. Mẹ đẻ tôi xuống chơi vào lúc vợ tôi chuẩn bị đi học chuyên tu ở Hà Nội. Lúc đó 2 con còn nhỏ, muôn vàn khó khăn. tôi đã viết bài thơ này : Mẹ đi “Hoàn chỉnh mầm non”, Bố đùa: Hai nhóc vẫn còn...mầm non. Cu đang tập viết cười giòn: Mẹ học mau cố kịp con ở nhà. Chị cả góp chuyện cười khì: Con lên trung học , mẹ về Mầm non ! Bà rằng: Mẹ cháu vì con, Tuổi trẻ bận bịu, “Mầm non” bây giờ. Bố cười, nhắc chuyện ngày xưa: Nhiều gương học đến bạc phơ mái đầu. Nay mẹ vắng, thời gian lâu, Các con phải nhớ giúp nhau mọi bề. Đến khi mẹ Tốt nghiệp về: Bé lên lớp Bốn, Chị đi chuyên ngành. Út cười, gấp vở nói nhanh: Mẹ, Con đều học, mỗi mình bố chơi ! Đang xem, bà bỗng bật cười: Bố mà không học-có roi của bà ! Bố vội mở tủ nói to: Đây cuốn “Tự học...” cả nhà cùng...

Ai cũng biết Trạng Lường là nhà toán học, nhà giáo dục xuất sắc, một vị quan thanh liêm. Nhân mấy việc “lình xình” kỳ thi Tốt nghiệp vừa qua và trong quá trình thực hiện quy chế bổ nhiệm nhớ lại 2 chuyện liên quan đến Cụ Trạng. Cả hai chuyện đều chép trong Đại Việt sử ký toàn thư và đều xẩy ra năm Quang Thuận thứ Tám ( 丁亥八年 , 1467) triều Lê Thánh Tông. 1. Tố cáo quan dung túng kẻ hối lộ: Năm ấy, Vua “...lấy con cháu các quan viên trước đã sung làm quân ở vệ Kim ngô 金吾 , người nào thi đỗ thì sung làm giám sinh 監生 Quốc tử giám 國子監 , nếu thi hội 會試 trúng trường thì sung làm tam xá sinh 三舍生 . Người nào đỗ thi hương và có tư chất tốt thì cho làm giám quan 監官 kể ra, tâu xin cho ở lại học tập. Bắt Giám sát ngự sử 監察御史 Quản Công Thiêm 管公添 vì Lương Thế Vinh hặc tội ông này dung túng kẻ đưa hối lộ là Hán Tông Nghiệp 漢宗業 . 2. Tố cáo việc khai man lý lịch: Cũng năm này nhà lê đặt Ngũ kinh bác sĩ 五經博士 , mỗi người chuyên nghiên cứu một kinh để dạy học trò. Khi đó, Vũ lâm vệ chỉ huy sứ 羽 林衛指揮使...

An Lão trong bản đồ Đồng Khánh, địa danh tôi phiên âm Từ một địa danh chỉ vùng đất rộng thời xa xưa, nay “An Lão” ( 安老 = bình yên lâu dài ) chỉ còn chỉ 1 huyện ở Hải Phòng và 1 huyện ở Bình Định. Nơi đây n guyên là vùng đất cổ mà thời Hùng Vương thuộc bộ Dương Tuyền 陽泉 ( Thang Tuyền 湯泉 ? ) . Trong thời kỳ Bắc thuộc ( 北屬時代 , 207 tCn-938 ) thì tùy triều đại cai trị mà đặt vùng này nội thuộc khác nhau: thời Tần thuộc quận Nam Hải 南海 , Hán thuộc quận Giao Chỉ 交趾 , sang nhà Đường đặt thuộc trấn Hải Môn 海門 , sau gọi là châu Hồng 洪州 . Buổi đầu độc lập , ba triều Đinh, Lê, Lý vẫn đặt thế. Nhà Trần đặt thuộc lộ Hồng Châu và từ đó, An Lão  trở thành một huyện ( gồm đất đai của An Lão, Kiến Thuỵ, Kiến An và Đồ Sơn hiện nay ) thuộc châu Đông Triều, phủ Tân Hưng. Trong thời củng cố nền độc lập, n ăm 1468 nhà Lê đặt thuộc Thừa tuyên Nam Sách và năm sau, Vua Lê Thánh Tông cắt một phần An Lão lập huyện Nghi Dương, về sau thuộc phủ Kiến Thụy ( 7 huyện: Nghi Dương, Giáp Sơn, ...

Khi bước ra khỏi thời kỳ dã man là lúc con người biết đến một thiết chế xã hội tiên tiến là “ Gia đình ” mà trong đó, các thành viên được liên kết với nhau vừa bằng quan hệ hôn nhân vừa bằng quan hệ huyết thống. Không phải đến khi Chính phủ Việt Nam quyết định có “Ngày Gia đình” thì vấn đề gia đình mới được biết đến mà đó vấn đề của mọi dân tộc, mọi thời đại. Chúng ta ai cũng có gia đình và đó là môi trường quen thuộc bởi chính mỗi chúng ta đều là người trong cuộc. Nhưng lịch sử hình thành, vấn đề tổ chức gia đình cùng những biến động của nó và mối quan hệ trong đó thì cũng chẳng ai nói là đã nắm được hết mọi ngóc ngách sự đời. 1. Nguồn gốc gia đình: Trong buổi bình minh của lịch sử loài người , đàn bà con gái làm việc lượm hái trái cây vừa ăn vừa để dành và đó là nguồn sống trọng yếu . C òn đàn ông đi săn bắn thì khi có khi không nên phải lệ thuộc vào đồ hái lượm của đàn bà để sống. Chính vì sự nhờ nhau mà sống và nhu cầu bản năng sinh lý vốn có của muôn loài động vật mới nảy ...

Ngày của Cha (H: 父親節 , A: Father's Day , P: Fête des pères ) tuy không phải là ngày lễ, tiết truyền thống của người Việt nhưng mấy năm nay đã nhiều người biết đến. Theo thông lệ ngày này rơi vào Chủ Nhật thứ ba của tháng 6. Như vậy « Ngày của Cha 2011 » là ngày hôm nay, Chủ Nhật 19/6, tức 18/5 âm lịch ; có Lục tự là Ất Tỵ, Giáp Ngọ, Tân Mão; thuộc mệnh Hỏa ; có sao Cát là Phúc hậu, Đại Hồng sa kèm sao Hung là Huyền vũ. Kính dâng hương hồn thân phụ và những ông Bố đã về cõi Phật bài thơ vừa viết. Dẫu đã qua bao năm đèn sách, Mà tìm mãi chẳng đủ ý, đủ lời Viết nên thơ để hoá dâng người Nhân hôm nay là ngày của Bố.   Nhớ khi xưa, lúc con còn thơ bé Trót sai, khờ là những trận đòn roi, Và sau đó lời phân tích khúc nhôi, Con hiểu ra và lớn lên từ đấy. Lúc con vấp, Bố vực con đứng dậy, Khi trưởng thành Bố định hướng con đi. Nhà nghèo, cho con chẳng có gì, Chỉ lý lịch và can trường của Bố. Bố vẫn kể: Thủa Chín năm gian khó, Bởi lòng trung mà phải chân trơn...

Chu nhi phục thủy Việc tổ chức cúng giỗ người mới mất tưởng như đã thành thông lệ và chắc sẽ còn duy trì lâu trong cộng đồng Việt tộc. Song xem ra hiểu biết về ý nghĩa, nghi thức tiến hành của lệ tục này cũng còn lắm vấn đề. Trong đó có việc cúng Tuần. 1. Từ quan niệm cổ truyền: Giữa người sống và người chết là xa cách vĩnh viễn, là “ Sinh ly tử biệt  » (H: 生離死別 , A: Separation in life and separation in death , P: Séparation du vivant et séparation de la mort ) nên ngoài việc tổ chức tang ma (H: 喪禮 , A: Funeral rites , P: Rites funèbres ) chu đáo còn nhiều lượt cúng giỗ với ý nghĩa, nghi thức khác nhau . Vì kính trọng người đã mất nên người ta thường nói: “nghĩa tử là nghĩa tận”. Bởi tin thuyết “Thiên nhân tương ứng” 天人相應 nên cổ nhân tin rằng mỗi ngày giờ do một ngôi sao ngự trị và có mối liên hệ giữa người thân vừa mất, ngày giờ tiến hành nghi thức ảnh hưởng đến cát hung của gia chủ. Do vậy người Việt coi trọng việc chọn giờ, ngày lành để khâm liệm 衾斂 , làm lễ nhậ...